Ermənistanın xarici siyasətində yeni gediş: Paşinyan Putinə niyə yaxınlaşır? – Anar İsayev şərh edir
Ermənistan–Rusiya münasibətlərində aylardır davam edən gərginlik fonunda Nikol Paşinyanın Vladimir Putinlə görüşmək təşəbbüsü göstərdiyi iddia olunur. Görüşün avqustun 31-i – sentyabrın 1-də Bişkekdə keçiriləcək ŞƏT sammiti çərçivəsində baş tutması gözlənilir, amma Kreml və İrəvan hələlik bunu rəsmən təsdiqləməyib. Əgər görüş baş tutarsa, bu, iki ölkə arasında soyuq münasibətlərin yumşalmasına işarə ola bilərmi?
Azərbaycan Ümid Partiyasının İdarə Heyətinin üzvü Anar İsayev Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, bu mövzuya siyasi-analitik yanaşma ilə baxdıqda, mümkün Putin–Paşinyan görüşünü yalnız iki liderin görüşü kimi deyil, Ermənistanın xarici siyasətində yaranmış ziddiyyətlərin fonunda qiymətləndirmək lazımdır.
Putin–Paşinyan görüşü baş tutacaqmı?
Politoloq hesab edir ki, görüşün baş tutması kifayət qədər realdır, xüsusilə də ŞƏT sammiti kimi beynəlxalq tədbirin çərçivəsində. Belə platformalar tərəflərə ayrıca ikitərəfli səfər təşkil etmədən birbaşa təmas yaratmaq imkanı verir.
Lakin görüşün baş tutması hələ Ermənistan–Rusiya münasibətlərində fundamental dönüş demək olmayacaq. Əsas məsələ görüşün nə ilə nəticələnəcəyidir.
Əgər son aylarda qarşılıqlı sərt bəyanatlardan sonra Putin və Paşinyan açıq şəkildə dialoqun davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulasalar, bu, münasibətlərdə müəyyən “buzların əriməsi” kimi qiymətləndirilə bilər.
Paşinyan niyə Putinlə görüşmək istəyir?
Paşinyanın niyə Putinlə görüşmək istəməsi məsələsinə gəldikdə, politoloq bildirib ki, burada, onun fikrincə, ən mühüm amil Paşinyanın Ermənistanın xarici siyasətində manevr imkanlarını genişləndirmək istəyidir.
İrəvan son illərdə Qərblə siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik əlaqələrini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Bununla yanaşı, Ermənistanın Rusiya ilə iqtisadi və təhlükəsizlik əlaqələrini qısa müddətdə tamamilə əvəz etmək imkanları məhduddur.
“Paşinyan böyük ehtimalla anlayır ki:
Rusiya hələ də Ermənistan üçün mühüm iqtisadi tərəfdaşdır;
enerji və ticarət sahəsində əlaqələr əhəmiyyətlidir;
Ermənistanın təhlükəsizlik məsələlərində Rusiyanı tamamilə nəzərdən çıxarması asan deyil;
Moskvanın Cənubi Qafqazdakı təsiri hələ də kifayət qədər böyükdür.
Bundan başqa, Azərbaycan–Ermənistan sülh prosesi də mühüm faktordur. Paşinyan Moskvanın regiondakı gələcək mövqeyini və sülh prosesinə yanaşmasını birbaşa Putindən eşitmək istəyə bilər”, – deyə siyasətçi bildirib.
Görüş Ermənistan–Rusiya münasibətlərində dönüş yarada bilərmi?
Bu suala cavab verən Anar İsayev bildirib ki, qismən dönüş yarana bilər, amma strateji dönüşün baş verməsi hələlik real görünmür.
Çünki problem yalnız Putinlə Paşinyan arasında şəxsi münasibətlərdən ibarət deyil. Ermənistanın KTMT ilə münasibətləri, Rusiya hərbi bazası, Qərblə hərbi əməkdaşlıq, Ermənistanın Aİ-yə inteqrasiya siyasəti və Moskvanın İrəvana münasibəti kimi daha dərin məsələlər mövcuddur.
“Bu səbəbdən mümkün görüşü mən daha çox “münasibətlərin yenidən formatlaşdırılması cəhdi” kimi qiymətləndirərdim.
Əgər tərəflər dialoqu bərpa edə bilsələr, bu, gələcəkdə daha ciddi anlaşmalar üçün zəmin yarada bilər”.
Anar İsayevin fikrincə, görüş baş tutarsa, bir çox məsələlər müzakirə edilə bilər.
“Ən vacib məsələlər, məncə, bunlar olacaq:
Ermənistan–Azərbaycan münasibətləri və sülh prosesi,
Moskvanın Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərində bundan sonra hansı rol oynayacağı əsas mövzulardan biri ola bilər,
Regional kommunikasiyalar,
Azərbaycan, Ermənistan və region ölkələri arasında nəqliyyat əlaqələrinin açılması, o cümlədən Ermənistan ərazisindən keçən kommunikasiyalar müzakirə edilə bilər,
Rusiya–Ermənistan iqtisadi münasibətləri,
Ticarət, enerji, investisiyalar və nəqliyyat məsələləri gündəmdə ola bilər.
Təhlükəsizlik və KTMT,
Ermənistanın KTMT ilə münasibətlərinin gələcəyi Moskva üçün xüsusilə həssas məsələdir.
Ermənistanın Qərblə yaxınlaşması,
Rusiya İrəvanın ABŞ və Avropa İttifaqı ilə artan əməkdaşlığına münasibətini ortaya qoya bilər,
Ermənistan–Rusiya münasibətlərinin gələcək modeli,
Əslində, görüşün ən mühüm sualı bu olacaq: tərəflər əvvəlki müttəfiqlik modelini saxlamaq istəyirlər, yoxsa daha praqmatik və məsafəli münasibət qurmağa hazırlaşırlar?” – deyə politoloq bildirib.
O deyib ki, Ermənistanın Rusiya ilə münasibətləri yaxşılaşdırması mümkündür, amma bunun Rusiyaya tam siyasi qayıdış anlamına gəlməsi çox çətindir.
Paşinyan hökumətinin son illərdə Qərblə qurduğu münasibətlər kifayət qədər dərinləşib. Ona görə də İrəvanın birdən-birə bu siyasətdən imtina edib əvvəlki kimi Moskvanın siyasi orbitinə qayıtması real görünmür.
Daha mümkün variant balanslaşdırılmış xarici siyasətdir:
Ermənistan Qərblə yaxınlaşmanı davam etdirir, eyni zamanda Rusiya ilə münasibətləri normallaşdırmağa çalışır.
Bu, Paşinyan üçün də daha sərfəli modeldir. Çünki Rusiya ilə tam qarşıdurma Ermənistanın iqtisadi və təhlükəsizlik maraqları baxımından risklidir, Qərbdən tam uzaqlaşmaq isə Paşinyanın son illərdəki siyasi kursuna zidd olardı.
Anar İsayev deyib: “Əgər Putin–Paşinyan görüşü baş tutarsa, mən bunu Ermənistanın Rusiyaya qayıdışı deyil, Moskva ilə körpülərin yenidən qurulması cəhdi kimi qiymətləndirərdim.
Paşinyanın məqsədi böyük ehtimalla Rusiyadan üz çevirmək və ya Qərbdən imtina etmək yox, hər iki tərəflə münasibətlərdə maksimum manevr imkanını qorumaqdır.
Putin üçün isə əsas məsələ Ermənistanı əvvəlki siyasi orbitinə qaytarmaqdan daha çox, Rusiyanın Cənubi Qafqazda təsir imkanlarını itirməməsidir.
Bu baxımdan, mümkün görüşün ən mühüm nəticəsi hansısa böyük sazişdən daha çox, Moskva ilə İrəvan arasında dialoqun bərpası və qarşılıqlı ittihamların tonunun aşağı salınması ola bilər.
Yəni “Ermənistan Rusiyaya qayıdır” demək hələ tezdir. Daha düzgün ifadə budur: İrəvan Moskva ilə münasibətləri yenidən balanslaşdırmağa çalışır”.
İradə Cəlil, Bizimyol.info
Şərh yaz
