Bakı–Tiflis–Ceyhan xətti: İqtisadi layihə, yoxsa geosiyasi rıçaq? – ANAR İSAYEV şərh edir
Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ətrafında yaranan müzakirələr və Bakı–Tiflis–Ceyhan neft kəməri ilə bağlı siyasi yanaşmalar regional maraqlar və enerji təhlükəsizliyi məsələlərini yenidən gündəmə gətirir. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın milli maraqlarının qorunması və mümkün siyasi təzyiqlərə qarşı mövqeyinin gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Ümid Partiyasının İdarə Heyətinin üzvü Anar İsayev Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, Bakı–Tiflis–Ceyhan (BTC) neft kəməri Azərbaycanın dünya enerji bazarlarına çıxışını təmin edən strateji infrastruktur olmaqla yanaşı, ölkənin iqtisadi müstəqilliyi və xarici siyasət imkanları baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu layihə Azərbaycanın enerji resurslarını alternativ marşrutla dünya bazarlarına çatdırmasına, ixrac coğrafiyasını genişləndirməsinə və regional əməkdaşlıq sistemində mövqeyini gücləndirməsinə imkan verib.
Buna görə də BTC-nin siyasi təzyiq və manipulyasiya vasitəsinə çevrilməsi cəhdləri Azərbaycanın milli maraqları baxımından ciddi məsələdir.
Anar İsayevin fikrincə, belə bir riskin bir neçə istiqaməti var: “Birincisi, kəmərin fəaliyyətinə siyasi və ya inzibati maneələr yaradılması Azərbaycanın neft ixracına, dövlət gəlirlərinə və enerji şirkətlərinin kommersiya maraqlarına mənfi təsir göstərə bilər. İkincisi, kəmərin təhlükəsizliyi ətrafında yaranan qeyri-müəyyənlik beynəlxalq bazarlarda risk qiymətləndirmələrinə, sığorta xərclərinə və investisiya qərarlarına təsir edə bilər. Üçüncüsü, enerji infrastrukturunun siyasi mübahisələrdə təzyiq aləti kimi təqdim olunması Azərbaycanın etibarlı təchizatçı imicinə xələl gətirmək cəhdlərinə şərait yarada bilər”.
Siyasətçi hesab edir ki, bununla belə, BTC-nin siyasi alətə çevrilməsi ilə bağlı hər hansı konkret iddianı qiymətləndirərkən siyasi bəyanatları, real hüquqi məhdudiyyətləri və kəmərin faktiki fəaliyyətinə təsir göstərən qərarları bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Təkcə kəmər ətrafında mübahisələrin yaranması onun fəaliyyətinə qarşı real təzyiqin mövcudluğunu sübut etmir.
Azərbaycan belə riskləri minimuma endirmək üçün bir neçə istiqamətdə hərəkət etməlidir:
“İlk növbədə, kəmərin fəaliyyətinə dair mövcud beynəlxalq müqavilələrdən, tranzit razılaşmalarından və tətbiq olunan hüquq normalarından irəli gələn hüquqlar ardıcıl şəkildə qorunmalıdır. Əgər hər hansı tərəfin hərəkəti müqavilə öhdəliklərinin pozulmasına səbəb olarsa, Azərbaycan müvafiq diplomatik mexanizmlərdən, müqavilələrdə nəzərdə tutulan mübahisələrin həlli prosedurlarından və zərurət yarandıqda beynəlxalq arbitraj imkanlarından istifadə edə bilər.
İkinci istiqamət enerji infrastrukturunun təhlükəsizliyidir. Kəmərin fiziki mühafizəsi, kibertəhlükəsizlik, texniki monitorinq, fövqəladə hallara hazırlıq və tranzit ölkələrlə operativ koordinasiya gücləndirilməlidir. Bu sahədə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə arasında əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki BTC-nin dayanıqlılığı hər üç ölkənin iqtisadi və strateji maraqları ilə bağlıdır.
Üçüncü istiqamət enerji ixracının və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsidir. Alternativ ixrac imkanlarının, digər enerji marşrutlarının və qeyri-neft sektorunun inkişafı Azərbaycanın hər hansı bir infrastruktura və ya tranzit ölkəyə həddindən artıq bağlılığını azaltmağa kömək edə bilər. Burada məqsəd BTC-nin əhəmiyyətini azaltmaq deyil, ölkənin mümkün böhranlar qarşısında iqtisadi dayanıqlığını artırmaqdır”.
O bildirib ki, Azərbaycan enerji məsələlərinin siyasi qarşıdurma müstəvisinə keçirilməsinin qarşısını almaq üçün tərəfdaşlarla açıq və hüquqi əsaslara söykənən dialoqu davam etdirməlidir. Enerji əməkdaşlığı qarşılıqlı faydaya əsaslandığı üçün onun siyasiləşdirilməsi yalnız Azərbaycana deyil, tranzit ölkələrə və Avropa bazarlarına da zərər vura bilər.
Anar İsayev deyib ki, Azərbaycanın əsas vəzifəsi iki mühüm prinsipi paralel şəkildə qorumaqdır: Türkiyə ilə strateji tərəfdaşlığı möhkəmləndirmək və milli maraqlara uyğun müstəqil siyasət yürütmək. BTC məsələsində isə siyasi təzyiqlərə qarşı ən təsirli cavab hüquqi mexanizmlərin işləkliyi, enerji infrastrukturunun təhlükəsizliyi, ixrac imkanlarının şaxələndirilməsi və regional əməkdaşlığın gücləndirilməsidir. Azərbaycanın geosiyasi mövqeyini möhkəmləndirən amil emosional qarşıdurma deyil, milli maraqların ardıcıl, hesablanmış və hüquqi əsaslarla müdafiəsidir.
Şərh yaz
