ABŞ Konqresində Rusiya əleyhinə sanksiyaların sərtləşdirilməsini nəzərdə tutan qanun layihəsinin növbəti mərhələyə keçməsi Vaşinqtonun Moskvaya təzyiq siyasətini davam etdirdiyini göstərir. Sənəddə Rusiya ilə aktiv ticarət edən ölkələrə qarşı ikinci dərəcəli sanksiyaların tətbiqi, həmçinin Ukraynaya əlavə hərbi yardım ayrılması kimi müddəalar yer alır. Qanun layihəsinin qəbul olunacağı təqdirdə onun həm qlobal iqtisadi münasibətlərə, həm də Ukrayna müharibəsinin gedişinə təsir göstərə biləcəyi bildirilir.
- ABŞ-ın Rusiya ilə ticarət əlaqələrini davam etdirən ölkələrə qarşı ikinci dərəcəli sanksiyalar tətbiq etməsi beynəlxalq iqtisadi münasibətlərə necə təsir edə bilər?
- Ukraynaya əlavə hərbi yardım ayrılması müharibənin gedişinə və tərəflər arasında qüvvələr balansına hansı təsirləri göstərə bilər?
Azərbaycan Ümid Partiyasının İdarə Heyətinin üzvü Anar İsayev Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, qanun layihəsi qəbul olunarsa və Rusiya ilə aktiv ticarət aparan üçüncü ölkələrə qarşı ikinci dərəcəli sanksiyaların tətbiqi genişləndirilərsə, bu, ABŞ-Rusiya qarşıdurmasını ikitərəfli sanksiya siyasətindən daha geniş qlobal iqtisadi təzyiq mexanizminə çevirə bilər.
“Əsas təsirlərdən biri Rusiya ilə əməkdaşlıq edən ölkələrin və şirkətlərin qarşısında seçim yaratmaq olacaq: Rusiya ilə iqtisadi əlaqələri saxlamaq, yoxsa ABŞ maliyyə sisteminə və Qərb bazarlarına çıxışı qorumaq. Xüsusilə banklar, sığorta şirkətləri, enerji və logistika sektorlarında risklər artacaq.
Bu siyasət Rusiya neftinin, qazının, metallarının və digər xammalının dünya bazarlarına çıxarılmasını bahalaşdıra, alternativ tədarük zəncirlərinin formalaşmasını sürətləndirə bilər. Nəticədə bəzi məhsullar üzrə qiymət dəyişkənliyi və logistika xərcləri arta bilər.
Lakin burada əks effekt də mümkündür. Rusiya ilə ticarəti davam etdirən ölkələr ABŞ dollarından asılılığı azaltmaq, milli valyutalarda hesablaşmaları genişləndirmək və alternativ maliyyə kanalları yaratmaq üçün daha ciddi addımlar ata bilərlər. Bu proses uzunmüddətli perspektivdə dünya iqtisadiyyatının “Qərb” və “Qərbdənkənar” maliyyə-ticarət bloklarına parçalanmasını sürətləndirə bilər”, deyə o bildirib.
Anar İsayevin fikrincə, ABŞ ikinci dərəcəli sanksiyaları bütün ölkələrə eyni sərtlikdə tətbiq etməyə bilər. Vaşinqton üçün əsas məsələ Çin, Hindistan, Türkiyə və digər böyük iqtisadi tərəfdaşlarla münasibətlərdə sanksiya təzyiqi ilə strateji maraqlar arasında balansı qorumaqdır.
Anar İsayev hesab edir ki, əlavə hərbi yardımın təsiri onun həcmi və xüsusilə hansı silah sistemlərindən ibarət olmasından asılı olacaq.
Əgər yardım hava hücumundan müdafiə sistemlərini, artilleriya sursatını, dronları, kəşfiyyat vasitələrini və uzaqmənzilli zərbə imkanlarını əhatə edərsə, Ukraynanın müdafiə qabiliyyəti əhəmiyyətli dərəcədə güclənə bilər.
Bu, üç istiqamətdə nəticə verə bilər.
Birincisi, Rusiya ordusunun Ukraynanın enerji infrastrukturu, şəhərləri və hərbi obyektlərinə zərbələrinin effektivliyi müəyyən qədər azala bilər.
İkincisi, Ukraynanın uzaqmənzilli zərbə imkanlarının genişlənməsi Rusiyanın cəbhəarxası logistikasını, komanda mərkəzlərini və hərbi təchizatını daha böyük risk qarşısında qoya bilər.
Üçüncüsü, Ukrayna danışıqlar masasına daha əlverişli hərbi mövqedən gəlmək imkanı əldə edə bilər.
Amma əlavə silah yardımı öz-özlüyündə müharibənin taleyini həll etmir. Rusiya da öz növbəsində hərbi istehsalı artırmaq, canlı qüvvə və sursat üstünlüyündən istifadə etmək, zərbələrin intensivliyini yüksəltmək imkanına malikdir. Bu səbəbdən yardımın nəticəsi daha çox qüvvələr balansının Ukraynanın əleyhinə sürətlə dəyişməsinin qarşısını almaq formasında özünü göstərə bilər.
- Ən mühüm məqam: müharibə, yoxsa danışıqlar?
Anar İsayevin fikrincə, Vaşinqtonun bu siyasətinin əsas məqsədini yalnız “Rusiyanı zəiflətmək” kimi qiymətləndirmək kifayət deyil. Burada daha geniş strategiya görünür: Rusiyanın hərbi və iqtisadi imkanlarını məhdudlaşdırmaqla Moskvanın gələcək danışıqlardakı mövqeyini zəiflətmək.
Lakin paradoks ondan ibarətdir ki, təzyiqin artması həm danışıqlar üçün stimul, həm də eskalasiya üçün səbəb yarada bilər.
Əgər Moskva hesab etsə ki, Qərb uzunmüddətli müharibəyə hazırlaşır, Rusiya hərbi təzyiqi daha da artıra bilər. Əksinə, sanksiyalar və hərbi yardım Rusiyaya müharibənin iqtisadi və hərbi qiymətinin sürətlə artdığını göstərərsə, bu, danışıqlara marağı gücləndirə bilər.
Beləliklə, söhbət sadəcə yeni sanksiyalardan və əlavə silah yardımından getmir. ABŞ Rusiyaya qarşı iqtisadi və hərbi təzyiqin iki sütununu paralel şəkildə gücləndirməyə çalışır. İkinci dərəcəli sanksiyalar Rusiyanın xarici iqtisadi əlaqələrini çətinləşdirməyə, Ukraynaya əlavə silah yardımı isə Moskvanın cəbhədə üstünlük əldə etməsinin qarşısını almağa hesablanır.
Bununla belə, bu siyasətin qısamüddətli nəticəsi müharibənin dayanması deyil, qarşıdurmanın daha da beynəlmiləlləşməsi və iqtisadi-siyasi qütbləşmənin dərinləşməsi ola bilər. Uzunmüddətli perspektivdə isə əsas sual silah və sanksiyaların nə qədər sərt olması yox, onların Rusiyanı danışıqlara sövq edəcək həddə çatıb-çatmayacağıdır.
İradə Cəlil, Bizimyol.info
