TAMİLLA QULAMİ SR-CENTER saytına 3 dildə müsahibə verib

ABŞ-ın yeni strategiyasının mahiyyəti ilə bağlı SR-CENTER saytına Tamilla Qulaminin müsahibəsi…

1. ABŞ-ın yeni strategiyası (2025) əvvəlki administrasiyaların strategiyaları ilə müqayisədə Amerikanın qlobal siyasətə yanaşmasını necə dəyişir?

Ümumilikdə qeyd edim ki, Amerika Birləşmiş Ştatlarının strategiyası onillərə dayanır və hansısa yeni prezident o strategiyanı dəyişə bilməz. Hər kəsə bəllidir ki, ABŞ-nin bir dərin dövləti var və ABŞ və dünya ölkələrinə münasibətdə qurulan strategiya birmənalı olaraq sistemli şəkildə tətbiq edilir. Prezidentlərin yanaşmalarındakı fərq sadəcə onların təqdimatlarındadır. Birləşmiş Ştatların son 1 ildə olan strategiyası əvvəlki administrasiyaların qlobal siyasət yanaşmalarından əsaslı şəkildə ona görə fərqlənir ki, ABŞ beynəlxalq sistemdə və dünyanın yenidən nizamlanmasında fərqli sistem ortaya qoydu. Hər kəsə elə gəldi ki, əvvəlki dövrlərdə əgər ABŞ daha çox qlobal lider və liberal beynəlxalq nizamın qoruyucusu rolunda çıxış edirdisə, ötən 2025-ci il strategiyasında bu rolu, xüsusilə də Tramp administrasiyası dönəmində daha praqmatik, daha seçici və riskləri minimuma endirən bir çərçivəyə saldı.
Yaxın keçmişə ekskurs edək. Məsələn, Barak Obamanın dövründə diplomatiya, yumşaq güc, xüsusilə də multilateralizm ön planda idi və beynəlxalq institutlar vasitəsilə qlobal sabitlik təmin edilməyə çalışılırdısa, daha sonra bu yumşaq güc Tramp administrasiyasının “America First” yanaşması ilə balanslaşdırılmış, Birləşmiş Ştatların illərlə üzərinə götürdüyü beynəlxalq öhdəlik yükü daraldılmış, qlobal liderliyi də daha çox milli iqtisadi və təhlükəsizlik maraqları ilə şərtləndirmişdi. Diqqət edin, Trampdan sonra Bayden administrasiyası bu iki yanaşma arasında növbəti balansı imitasiya etməklə, demokratiya və avtoritarizm qarşıdurmasını xarici siyasətin əsas prioriteti kimi önə çıxarmış, ideoloji oxa çevirmişdi. 20 yanvar 2025-ci il Tramp növbəti dəfə hakimiyyətə gəldi və 2025-ci il strategiyasında Bayden administrasiyasının ideoloji xəttini tamamilə mərkəzdən kənarlaşdırmasa da onu ikinci plana keçirdiyini müşahibə etdik. Növbəti balans siyasəti… Yeni yanaşmaya əsasən görünən bu ki, ABŞ sanki qlobal proseslərə hər yerdə eyni intensivliklə müdaxilə etməyi məqsədəuyğun saymır, əksinə strateji əhəmiyyət daşıyan regionlarda aktiv iştiraka üstünlük verir, xüsusilə də dolayı yollarla təsir mexanizmasını həyata keçirir. Rusiya-Ukrayna savaşında Bayden administrasiyası hər nə qədər Rusiya ilə diplomatik münasibətləri tamamilə kəssə də, Tramp administrasiyası növbəti balans siyasəti ilə “dünya polisi” rolundan mərhələli şəkildə imtina edərək, daha çox koordinasiya edən və istiqamət verən aktora çevrildiyini göstərir. Bu strategiya eynilə dünyanın digər güc dövlətləri ilə də müşahidə olunur. Sanki ABŞ özünü dünyanın növbəti güc dövlətləri elan etməkdə iddialı olan ölkələri oyuna gətirir, onları çaş-baş salır, ən nəhayətdə qərar qəbul edilməsi gərəkən məqamda öz prioritet məsələlərini irəli sürərək, onlardan istədiyini alır. Xüsusilə Azərbaycanın da əhəmiyyətli rol alacağı Orta Dəhliz layihəsinə diqqət çəkmək lazımdır ki, ABŞ burda da Çini nəzarətsiz qoymaq istəmir. Əslində bu yanaşma bir tərəfdən də rəqabət və məhdud çərçivədə əməkdaşlıq imkanlarını açıq saxlamaq istəyini göstərir. Çinin texnolojidə irəliləməsi, ticarət və regional təhlükəsizlik baxımından, Rusiya ilə münasibətlər isə regional münaqişələr və strateji sabitlik prizmasından nəzərdən keçirilir və bu iki ölkənin atdığı bütün addımları nəzarətində saxlayır. ABŞ həmçinin bu addımları atmaqla, hərbi müdaxilələrə münasibətini göstərir, bu cür müdaxilələri artıq istisna hala çevirir və münaqişələrdə birbaşa iştirakdan çox, regional müttəfiqlər, təhlükəsizlik tərəfdaşlıqları, iqtisadi sanksiyalar və texnoloji üstünlük vasitəsilə təsir göstərməyə üstünlük verir.
Beləliklə, bütün bunları nəzərə alaraq, görmüş oluruq ki, ABŞ-nin indiyədək yürütdüyü siyasət ideoloji liderlikdən praqmatik idarəetməyə doğru dəyişib kimi görünür və bu dəyişimin fundamental səbəbi də ABŞ-nin qlobal sistemdə rolunu bir daha yenidən tərif edir və onu daha çevik, daha seçici və dəyişən beynəlxalq reallıqlara uyğun bir aktor kimi formalaşdırır.

2. Yeni strategiya nə dərəcədə demokratiyanın və universal dəyərlərin təşviqindən daha çox ABŞ-ın milli maraqlarına yönəlib?

(öz təchizat zəncirlərinin və suverenliyin prioritetləşdirilməsi)

Yeni strategiyaya nəzər salanda bizə elə gəlir ki, ABŞ demokratiya və universal dəyərlərin təşviqini tamamilə istisna edir, əsas prioritet kimi ABŞ-nin milli maraqlarını önə çıxarır. Amma qlobal siyasətin, münaqişələrin çulğaşdır ğı bir dönəmdə, xüsusilə də dünyanın yenidən şəkilləndirilməsi, sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyası istiqamətində atılan addımlarda yeni bir nizam dövrünə qədəm qoymaq yaxın 3 il ərzində davam edəcək. Düşünürəm ki, bütün bu nizamlar öz yerini tutduqdan sonra ABŞ demokratiya vı universal dəyərlərin tələbi prosesinə yenidən giriş edəcək.
ABŞ-nin milli maraqlara münasibətini, xüsusilə, son illərdə qəbul edilən strateji sənədlərdə görə bilərik. Belə ki, bu sənədlərə diqqət yetirəndə görürük ki, qlobal dəyərlərin agitasiyasından daha çox təchizat zəncirlərinin təhlükəsizliyinin təmininə və iqtisadi-texnoloji inkişafın qorunmasına yönəlib. Bu yanaşma həm də ona görə seçilib ki, ABŞ-nin strateji sahələrdə xarici asılılığı azalsın, bu kimi istehsallar ya ölkə daxilində, ya da etibarlı tərəfdaşlar vasitəsilə həyata keçirilsin.
Bununla da demokratiya və universal dəyərlər yeni strategiyada normativ məqsəddən daha çox, ABŞ-nin daxili milli maraqlarına xidmət etmiş olur. Etiraf etmək lazımdır ki, ABŞ illərlə az qala bütün dünyanın yükünü öz çiynində daşıyırdı…

3. Yeni strategiya ABŞ-ın qlobal münaqişələrdə iştirak səviyyəsinə təsir göstərəcəkmi? Əgər göstərəcəksə — bu, hansı formada baş verəcək?
(əvvəlki qlobal liderlik konsepsiyasından imtina)

ABŞ-nin yeni strategiyası münaqişələrdə iştirak səviyyəsinə birbaşa təsir göstərəcəyinə bənzəyir, çünki iştirakın formasındakı müəyyən dəyişikliklər gözə çarpır. Belə ki, ABŞ əvvəlki dövrlərdə üstünlük verdiyi genişmiqyaslı hərbi müdaxilə və qlobal liderlik modelindən mərhələli şəkildə sadəcə uzaqlaşmış kimi görünür. Lakin bütün dünya üzərində nəzarəti ələ keçirən bir dövlət kimi yenə də qalır və qalacaq.
ABŞ sadəcə bu yeni strategiya çərçivəsində birbaşa hərbi qüvvə kimi çıxış etmir, nəzarəti altında olmayan – xüsusilə də nüvə proqramlı – dövlətlərə qarşı öz müttəfiqləri üzərindən təsir göstərməyə, diplomatik, iqtisadi, texnoloji alətlərdən və sanksiyalardan istifadə etməyə üstünlük verir. Bu da onu deməyə əsas verir ki, ABŞ qlobal proseslərdən çəkilməyib, əksinə liderlik iddiası olan dövlət yox, lider dövlət, supergüc dövlət kimi özünü bir daha göstərir.

4. Bu cür strategiya ABŞ-ın beynəlxalq sabitliyin əsas təminatçısı kimi rolunun zəifləməsinə gətirib çıxara bilərmi?
(strategiya “qlobal polis” rolundan uzaqlaşır)

ABŞ özünü direkt “qlobal polis” rolundan geri çəkməyəcək. Ola bilər ki, mərhələli şəkildə elə görüntü yaratsın. Amma ABŞ həqiqətən də bu istiqamətdə özünü geri çəksə, onsuz da qarşıdurmaların olduğu dünyada beynəlxalq sabitlik daha da təhlükə altına düşəcək. Niyə bu qənaətdəyəm? Çünki tarixə də nəzər salanda görərik ki, ABŞ uzun illər beynəlxalq sistemdə təhlükəsizliyin əsas dayağı kimi çıxış edən tərəf olub, münaqişələrə birbaşa müdaxilə edib, müttəfiqlərinin təhlükəsizliyini öz üzərinə götürüb və qlobal miqyasda qaydalar əsasında nizamın qoruyucusu rolunu oynayıb. Dünyanın yenidən bölüşdürülməsi vaxtı bu roldan uzaqlaşma avtomatik olaraq, bir sıra regionlarda güc boşluqlarının yaranma riskini artıracaq.
Əgər ABŞ hərbi və siyasi qanadını münaqişə altında olan dövlətlərin üzərindən çəksə, regional güclərin daha sərbəst və daha aqressiv davranmasına şərait yarada, bu da münaqişələrin daha da uzanmasına və ya yeni konlfikt ocaqlarının meydana çıxmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə qeyd edim ki, məlum olan qaydalar əsasında qurulmuş beynəlxalq nizamın əsas müdafiəçisi olan bir aktorun bu rolu azaltması, Rusiya, Çin, hətta İran kimi regional güclərin mövcud qaydaları daha açıq şəkildə sınağa çəkməsi və öz maraqlarına uyğun alternativ davranış modellərini irəli sürmələrinə imkan yaradacaq.
Təkrar edirəm ki, bu addımlar da qlobal miqyasda sabitliyi təhlükə altına alacaq, adını çəkdiyim dövlətləri meydana buraxacaq və elə olacağı təqdirdə ciddi fəsadlar baş tutacaq. Ona görə də ABŞ-nin yeni strategiyası qlobal imkanlardan imtina etməsi demək deyil.
Zamanla görəcəyik ki, ABŞ hərbi baxımdan hər yerdə iştirak etmək əvəzinə, resurslarını daha məqsədyönlü şəkildə yönəltməyə, regional tərəfdaşların məsuliyyətini artırmağa və diplomatik, iqtisadi, texnoloji alətlərdən daha fəal istifadə etməyə çalışır. Ona görə də burda zəifləmədən söhbət gedə bilməz, sadəcə qlobal liderliyin konsepsiyası, forması dəyişə bilər. Yəni, ABŞ beynəlxalq sistemdə əsas güc olaraq yenə də qalacaq, təhlükəsizliyin təminatında daha seçici, şərti və strateji yanaşmaya keçəcək.
Düşünürəm ki, yeni strategiyaya keçid məhz belə də qiymətləndirilməlidir.

5. Yeni strategiya ABŞ-ın Çin və Rusiya ilə qlobal miqyasda rəqabətini necə əks etdirir?
(ixrac texnologiyalarının məhdudlaşdırılması, Çinə təzyiqin artırılması)

ABŞ-nin Çin və Rusiya ilə qlobal miqyasda rəqabətini şəffaf və sistemli şəkildə əks etdirən strategiyanın əsas mahiyyəti bu rəqabətin artıq klassik hərbi müstəvidən çıxaraq, texnoloji, iqtisadi və qlobal təsir müxanizmləri üzərində aparılmasıdır. Belə ki, texnologiya ixracının məhdudlaşdırılması ABŞ-nin strateji üstünlüyünü qorumağa yönəlib. Süni intellekt, kvant texnologiyaları, yüksək hesablama gücünə malik sistemlər kimi sahələrdə Çin və Rusiyanın irəliləyişinin qarşısının alınması məqsədi güdülür. Məqsədli şəkildə qoyulan məhdudiyyətlər yalnız ABŞ şirkətlərinə deyil, müttəfiq ölkələrin texnoloji ixracına da şamil edilir və nəticədə yeni strategiyaya uyğun olaraq, rəqib dövlətlərin hərbi və sənaye potensialının uzunmüddətli zəiflədilməsi hədəflənir.
Qeyd edim ki, Çinə təzyiqin artırılması, ona birbaşa nəzarət edilməsi yeni strategiyada xüsusi yer tutur. Çünki Çin ABŞ üçün təkcə iqtisadi rəqib deyil, dünyanın yeni nizamında mövcud beynəlxalq qaydaları dəyişməyə çalışan bir sistem kimi dəyərləndirilir. Bu səbəbdən də Çinə qarşı iqtisadi, texnoloji və geosiyasi alətlərin paralel şəkildə tətbiq olunması planlaşdırılır. Çin şirkətlərinin qlobal bazarlara çıxışının məhdudlaşdırılması, Tayvan məsələsində siyasi və hərbi dəstəyin gücləndirilməsi, eləcə də Hind–Sakit okean regionunda ABŞ-nin mövcudluğunun artırılması bu yanaşmanın əsas elementlərindəndir.
Yeni strategiyada Rusiya mövzusu da yer tutur və əsasən də təhlükəsizlik və hərbi risk kontekstində təqdim olunur. ABŞ Rusiya və Çinin yaxınlaşmasını qlobal sakitliyə təhdid kimi qiymətləndirir və buna görə də bir tərəfdən Rusiyaya qarşı sanksiyalarla təzyiqi davam etdirir, digər tərəfdən isə Çinlə texnoloji və iqtisadi rəqabəti dərinləşdirir. Görünən bu ki, ABŞ-nin Rusiya və Çin ilə rəqabəti mahiyyətcə dəyişir və bu rəqabət ideoloji qarşıdurmadan daha çox, texnoloji üstünlük, iqtisadi asılılıq, qlobal təsir imkanları üzərində qurulan strateji mübarizə kimi formalaşır.

6. ABŞ-ın bu kursu Qlobal Cənub ölkələri üçün hansı üstünlüklər və risklər yarada bilər?
(seçim imkanlarının artması, lakin ABŞ tərəfindən təzyiq riski)

Birləşmiş Ştatların mövcud siyasi kursu Qlobal Cənub ölkələri üçün yeni imkanlarla bərabər ciddi risklər də yaradır. Bu kursun xüsusi üstünlüklərindən biri həmin ölkələrin beynəlxalq münasibətlər sistemində seçim imkanlarının genişlənməsidir. ABŞ ilə əməkdaşlıq bu dövlətlərə Çin və Rusiya kimi güc mərkəzlərindən asılılığı azaltmaq, texnologiya və təhlükəsizlik mənbələrinə çıxış və alternativ maliyyə əldə etmək imkanı yaradır. Bu da onların daha çevik, daha balanslaşdırılmış xarici siyasət yürütməsinə təkan verəcək. Qeyd etmək lazımdır ki, ABŞ-nin təklif etdiyi iqtisadi və siyasi dəstək adətən müəyyən şərtlər əsasında təqdim edilir. Belə ki, bu şərtlər xarici siyasətdə mövqelərin uyğunlaşdırılması, beynəlxalq təşkilatlarda, tədbirlərdə ABŞ-nin maraqlarını müdafiə edən çıxışlar, səsvermə, bəzən də daxili siyasi islahatlara təzyiq formasında özünü göstərə və Qlobal Cənub ölkələrinin müstəqil qərarvermə imkanlarını dolayı yolla da olsa, məhdudlaşa bilər.
Əsas mühüm risk isə ondan ibarətdir ki, ABŞ ilə yaxınlaşma bu ölkələri digər böyük güclər arasındakı geosiyasi rəqabətin bir hissəsinə çevirir, bu da Çin və Rusiya ilə münasibətlərdə gəginləşmə, ticarət və təhlükəsizlik sahələrində əlavə problemlərin yaranması ehtimalını da gücləndirmiş olur. ABŞ-nin yeni strategiyasındakı bu kurs Qlobal Cənub üçün seçim imkanlarını genişləndirsə də, sözügedən region ölkələrini ümumilikdə uzunmüddətli perspektivdə siyasi təzyiq və yeni asılılıq risklərindən sığortalamır. Bütün hallarda dünyanın supergüc dövləti ilə qurulacaq olan bu sistem fürsət yaradır ki, Qlobal Cənub ölkələri istər daxildə, istərsə də xaricdə özü üçün yeni təhlükəsiz strategiya qurmağın yollarını da aramalıdır.

7. Ənənəvi olaraq ABŞ, Çin və Rusiya arasında balans siyasəti aparan inkişaf etməkdə olan ölkələr bu strategiyanı necə qəbul edəcəklər?
(bazar və texnologiyalara seçici çıxış)

Ənənəvi olaraq ABŞ, Çin və Rusiya arasında balans siyasəti aparan inkişaf etməkdə olan ölkələr – Türkiyə, Hindistan, Braziliya, Vyetnam, İndoneziya, Meksika, Cənubi Afrika Respublikası, Qazaxıstan, Özbəkistan, Azərbaycan, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ – bazar və texnologiyalara çıxış strategiyasını ideoloji seçimdən daha çox praqmatik uyğunlaşma modeli kimi qəbul edirlər. Bu ölkələr üçün əsas məqsəd konkret geosiyasi bloka qoşulmaq deyil, iqtisadi artımı təmin etmək, texnoloji imkanları genişləndirmək və xarici siyasətdə manevr azadlığını qorumaqdır.
Bu ölkələr ABŞ-ın kritik texnologiyalar – süni intellekt, yarımkeçiricilər, müdafiə sənayesi və rəqəmsal platformalar – üzrə tətbiq etdiyi seçici çıxış siyasətini ikili yanaşma ilə dəyərləndirirlər. Hindistan, Türkiyə və Vyetnam kimi ölkələr ABŞ-la texnologiya və müdafiə sahəsində əməkdaşlığı dərinləşdirməyə çalışsa da, bunu Çinlə iqtisadi əlaqələri kəsmədən həyata keçirməyə üstünlük verirlər. ABŞ bazarına çıxış onlar üçün yüksək dəyərli məhsullar və investisiya baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Çinlə münasibətlər isə əsasən Braziliya, İndoneziya, Meksika, Cənubi Afrika Respublikası və Orta Asiya ölkələri üçün istehsal, logistika və infrastruktur sahələrində önəmli olaraq qalır. Bununla yanaşı, bu ölkələr Çin texnologiyalarına həddindən artıq asılılığın uzunmüddətli risklər yaratdığını nəzərə alaraq yüksək əlavə dəyər yaradan sahələrdə əməkdaşlığı şaxələndirməyə çalışırlar.
Rusiya ilə əlaqələr xüsusilə Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkiyə və Orta Asiya dövlətləri üçün enerji, nəqliyyat və regional təhlükəsizlik kontekstində əhəmiyyətini saxlayır. Lakin sanksiyalar və texnoloji məhdudiyyətlər Rusiyanın inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün əsas texnoloji tərəfdaş rolunu zəiflədib. Bu səbəbdən Rusiya ilə əməkdaşlıq daha çox taktiki və qısamüddətli maraqlar çərçivəsində qurulur.
Ümumilikdə, “bazar və texnologiyalara seçici çıxış” strategiyası bu ölkələr üçün balans siyasətinin sonu deyil, onun yeni mərhələsidir. Türkiyə, Hindistan, Braziliya, Vyetnam, Azərbaycan və digər inkişaf etməkdə olan dövlətlər neytrallığı vahid siyasi mövqe kimi deyil, sahələr üzrə bölünmüş və çevik yanaşma kimi tətbiq edirlər. Bu yanaşma onlara çoxqütblü beynəlxalq sistemdə həm riskləri idarə etmək, həm də geosiyasi rəqabətdən maksimum fayda əldə etmək imkanı verir.

8. Yeni strategiya ABŞ-ın Cənubi Qafqazda nizamlanma prosesində, xüsusilə Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsində roluna necə təsir edir? (vasitəçilik artıq daha çox strateji maraqlara əsaslanır)

Bildiyimiz kimi ABŞ regional balansların yenidən qurulması və Çinlə Rusiyanın imkan və təsirlərinin qlobal miqyasda məhdudlaşdırılması (İran da daxil olmaqla), Cənubi Qafqazda, xüsusilə də Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin nizama salınmasında Vaşinqtonun rolunu treateji və funksional baxımdan yeni strategiya əsasında formalaşdırır. Çünki Cənubi Qafqaz ABŞ üçün artıq yalnız post-münaqişə diplomatiyası məkanı deyil, Avrasiya bağlantılarının yenidən dizayn edildiyi strateji qovşaq kimi qiymətləndirilir. Birləşmiş Ştatların bu yanaşması bitmiş münaqişənin fonunda hər iki ölkə arasındakı münasibətləri daha geniş geosiyasi və iqtisadi arxitekturanın tərkib hissəsi kimi görməsidir. Məhz bu kontekstdə də 8 avqust 2025-ci il Vaşinqtonda Azərbaycan, Ermənistan və ABŞ rəhbərlərinin görüşü zaman imzalanan TRIPP layihəsi və onun əsas komponentlərindən biri kimi çıxış edən Zəngəzur dəhlizi Vaşinqtonun regionda konkretləşmiş iqtisadi-siyasi marağına çevrilib.
Xəritəyə nəzər salsaq, görərik ki, Amerika üçün bu marşrut yalnız Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması vasitəsi deyil, həm də Orta Asiya-Xəzər-Cənubi Qafqaz-Avropa xətti üzrə Rusiyanı və qismən İranı kənarda saxlayan alternativ logistika və ticarət arteriya sistemidir. Həm ABŞ-nin TRIPP layihəsinə yanaşması onun vasitəçilik modelinə də təsir edir. Vaşinqton sülh prosesini yalnız siyasi razılaşma ilə məhdudlaşdırmır, əksinə, tərəfləri nəqliyyat, gömrük, infrastruktur və investisiya məsələləri ətrafında institusional razılaşmalara da təşviq edir. Ona görə də Zəngəzur dəhlizi ABŞ üçün hüquqi statusu, təhlükəsizlik mexanizmləri və beynəlxalq nəzarət formatı baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Vaşinqton bu dəhlizin nə Rusiya təhlükəsizlik modelinə, nə də tam milli nəzarət çərçivəsinə düşməsini istəyir.
ABŞ daha çox beynəlxalq, Qərb yönümlü və texniki idarəetmə modelinə üstünlük verir. TRIPP layihəsi çərçivəsində ABŞ-nin Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinə yanaşması da asimmetrik xarakter alır. Ermənistan bu layihədə ABŞ və Qərb strukturları üçün strateji tranzit həlqə kimi nəzərdən keçirilir və bu ölkənin Rusiyadan təhlükəsizlik baxımından asılılığının azaldılması əsas hədəflərdən biri kimi çıxış edir. Azərbaycan isə enerji, logistika və regional stabillik baxımından əsas təminatçı aktor rolunda dəyərləndirilir. Ola bilər ki, bu addımlar ABŞ-nin balanslı vasitəçi imicini qismən zəiflətsə də, onun real maraqlarının sülhün siyasi formulu qədər, sülhün iqtisadi nəticələrinə fokuslandığını göstərir.
Xüsusilə qeyd edim ki, Zəngəzur dəhlizi ABŞ üçün eyni zamanda Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə qarşı alternativlərin formalaşdırılması baxımından da əhəmiyyətlidir və TRIPP layihəsi vasitəsilə Vaşinqton Çin kapitalının və logistika dominantlığının Cənubi Qafqazdan Avropaya uzanan xətt üzərində nəzarətsiz şəkildə möhkəmlənməsinin qarşısını almağa çalışır. Bu isə Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinin nizamlanmasını qlobal rəqabətin bir hissəsinə çevirir və prosesə əlavə geosiyasi yük gətirir.
Vaşinqton üçün sülh artıq yalnız hərbi-siyasi qarşıdurmanın bitməsi deyil, regionun qlobal ticarət və texnologiya zəncirlərinə hansı şərtlərlə inteqrasiya olunacağı sualıdır. Bu da ABŞ-nin Cənubi Qafqazda rolunu klassik vasitəçilikdən çıxarıb, regional nizam qurucusu və iqtisadi-arxitektur dizayneri mövqeyinə yaxınlaşdırır.

9. ABŞ-ın regionda diplomatik və iqtisadi təşəbbüsləri nə dərəcədə fəallaşa bilər?
(ABŞ Minsk Qrupundan sonra potensial yeni vasitəçi kimi çıxış edir)

Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Müşavirəsi (ATƏM, daha sonra ATƏT) Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli üçün vasitəçilik missiyası kimi yaradılmasına baxmayaraq, 1997-ci ildən həmsədrləri ABŞ, Rusiya və Fransa olsa da, təəssüflər olsun ki, 2020-ci ilə qədər bu missiya heç bir halda müsbət nəticələnmədi, əksinə Ermənistanın Azərbaycana işğalçı siyasəti dayanmadan yüksələn səviyyədə davam etdi.
8 avqust 2025-ci il ABŞ, Azərbaycan və Ermənistan rəhbərlərinin Vaşinqtondakı görüşü zamanı Ermənistan-Azərbaycan arasında Sülh Müqaviləsi paraflandı və 1 sentyabr 2025-ci il tarixində hər iki ölkənin müraciəti əsasında ATƏT Nazirlər Şurasının qəbul etdiyi qərarla 57 üzv dövlətin konsensusu ilə baş tutmuş iclasda onun 33 illik fəaliyyət(sizliy)inə son qoyuldu. Beləliklə, ATƏT-in Mins Qrupu rəsmi qaydada 30 noyabr 2025-ci il saat 23:59-dan etibarən ləğv edildi.
Diqqət edək, ATƏT-in Minsk qrupunun faktiki fəaliyyətini itirməsindən sonra Birləşmiş Ştatların Cənubi Qafqazda diplomatik və iqtisadi təşəbbüslərini fəallaşdırmaq imkanları əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Donald Tramp hakimiyyətə gələndə ABŞ üçün əsas prioritet məsələ Rusiya, Çin və İran, Rusiya-Ukranya idi… Cənubi Qafqaz bu mövzulardan xeyli kənardaymış kimi görünürdü. Mövcud geosiyasi şərait rəsmi Vaşinqtonu regionda passiv müşahidəçi mövqeyindən çıxararaq, potensial yeni vasitəçi və təşəbbüskar aktor roluna yaxınlaşdırdı və gedişat göstərdi ki, bu fəallaşma təkcə Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinin normallaşdırılması ilə məhdudlaşmadı, bütövlükdə Cənubi Qafqazın geosiyasi və iqtisadi arxitekturasının yenidən formalaşdırılmasına yönəldi.
Amerika Birləşmiş Ştatları diplomatik baxımdan yeni strategiyasında artıq klassik çoxtərəfli formatlardan daha çox ikili və çevik danışıqlar mexanizmlərinə üstünlük verir. Vaşinqton Ermənistan və Azərbaycanla paralel siyasi dialoqlar aparmaqla yanaşı, regionun digər əsas dövlətləri – Gürcüstan, Türkiyə, İran və Rusiya ilə də prosesə dair təsir imkanlarını qorumağa çalışır. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, regionun güc dövləti olan Türkiyə ilə koordinasiya ABŞ üçün strateji əhəmiyyət daşıyır, çünki Ankara həm NATO üzvüdür, həm də Azərbaycanla yaxın müttəfiq kimi regional balansın əsas elementlərindəndir. Bu gün Gürcüstan da Qərbə inteqrasiya baxımından ABŞ-ın regiondakı ən etibarlı tərəfdaşı olaraq çıxış edir. Vaşinqton TRIPP layihəsi (Zəngəzur dəhlizi) çərçivəsində regionda nəqliyyat, logistika, enerji təhlükəsizliyi və rəqəmsal infrastruktur sahələrinə yönəlmiş layihələri təşviq etməklə, Cənubi Qafqazı qlobal ticarət zəncirlərinə daha sıx bağlamağa çalışır, Orta Dəhlizdə də nəzarəti ələ keçirmək məqsədi güdür və beləliklə, iqtisadi müstəvidə ABŞ-nin daha da fəallaşması diplomatik təşəbbüsləri tamamlayan əsas alət kimi ön plana çıxır. Xəritəyə nəzər salan zaman görürük ki, Azərbaycan enerji resursları və tranzit imkanları, Ermənistan potensial tranzit həlqə kimi, Gürcüstan isə Qara dəniz üzərindən Qərbə açılan qapı funksiyası ilə ABŞ-nin iqtisadi gündəliyində əhəmiyyətli rol oynayacaq. Belə ki, dünyanın supergüc dövləti olan ABŞ-nin yeni vasitəçi rolu Cənubi Qafqaz dövlətlərinin mövqelərində həlledici yer tutacaq.
Yuxarıda da qeyd etdiyim kimi, ABŞ-nin regionda fəallaşması Azərbaycan üçün yeni enerji ixracı, nəqliyyat dəhlizlərinin açılması və siyasi balansın qorunması baxımından xüsusi fürsətlər yaradır. Ermənistan isə, xüsusilə də Paşinyan hakimiyyəti Vaşinqtonun təşəbbüslərini Rusiyadan təhlükəsizlik asılılığını azaltmaq və Qərblə əlaqələri dərinləşdirmək imkanı kimi qiymətləndirir. Gürcüstan ABŞ üçün artıq formalaşmış tərəfdaş olsa da, regiondakı proseslərdə körpü rolunu daha da gücləndirə bilər. Türkiyə regional güc və NATO üzvü kimi ABŞ-nin irəli sürdüyü təşəbbüslərinin reallaşmasında mühüm vasitəçi funksiyası daşıyır.
Bütün bu gedişatın fonunda uzun illərdir hegemonluq edən və ən çox narahat olan ölkələr əlbəttə ki, Rusiya və İrandır. Hər iki dövlət ABŞ-nin artan fəallığını öz təsir dairələrinə təhdid kimi qəbul edir və bu, Vaşinqtonun addımlarını daha ölçülü və mərhələli surətdə atmasını zəruri edir, beləliklə də, Minsk qrupundan sonrakı mərhələdə ABŞ-nin Cənubi Qafqazda diplomatik və iqtisadi fəaliyyətinin artması real və mümkün görünür. ABŞ-nin bu aktivliyi klassik yanaşmadan daha çox siyasi kapital əldə etməyə hesablanıb, ona görə də bu təşəbbüs TRIPP layihəsi ətrafında və geosiyasi maraqlarla uzlaşdırılmış formatda baş verəcək.
ABŞ regionda təkbaşına həlledici aktor olmağa deyil, regional dövlətlər – Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan, Türkiyə və dolayı yolla İran və Rusiyanı öz nəzarəti altına alaraq, yeni balansın qurulmasında istiqamətverici rol oynamağa çalışacaq. Bu isə Vaşinqtonun Cənubi Qafqazdakı rolunu formal vasitəçilikdən çıxarıb, strateji moderator və iqtisadi təşəbbüskar səviyyəsinə yüksəldəcəyinə şübhə yaratmır.

10. ABŞ Cənubi Qafqazda Rusiya və İranın roluna necə yanaşacaq?
(strategiya əsas regional oyunçuların təsirini azaltmağa yönəlib)

ABŞ-nin yeni strategiyasında nəzərdə tutulan addım dünyanın digər güc dövlətlərini özündən asılı salmağa yönəlib. Uzun illər idi ki, Rusiya və İran Cənubi Qafqazda qalmaq üçün bu region ölkələrini bu və ya digər şəkildə təsir altına salmışdı. Xüsusilə də konflikt ocaqları yaradıb, onu alovlandırmaqla… İndi də Amerikanın Cənubi Qafqaz siyasəti son illərdə daha aydın şəkildə Rusiya və İranın regional təsir imkanlarını məhdudlaşdırmaq üzərində qurulub. Bu yanaşma birbaşa hərbi qarşıdurmadan daha çox, siyasi, iqtisadi və institusional alətlərdən istifadə etməyə əsaslanır. Əlbəttə ki, yanaşmanın hərbi qarşıdurmaya keçib-keçməməsi hər iki ölkənin sanksiyalara məhəl qoyub-qoymamasından asılı olacaq.
ABŞ üçün Rusiya Cənubi Qafqazda postsovet təsir zonasını qorumağa çalışan əsas gücdür. Vaşinqton Moskvanın təhlükəsizlik üzərindən dominantlıq qurmasını zəiflətmək üçün region ölkələrinin alternativ təhlükəsizlik və enerji tərəfdaşlıqlarını genişləndirməyə çalışır.
Bu çərçivədə NATO ilə əməkdaşlıq, Avropa İttifaqı ilə institusional yaxınlaşma və xüsusilə enerji marşrutlarının Rusiyadan yan keçməsi ABŞ strategiyasının əsas dayaqlarıdır. Məqsəd Rusiyanın “vasitəçi və qoruyucu” rolunu tədricən dəyərsizləşdirməkdir.
İran məsələsində isə ABŞ daha çox izolyasiya və nəzarət strategiyası yürüdür. İranın Cənubi Qafqazda əsas təsir alətləri sərhəd ticarəti, dini-ideoloji bağlar və nəqliyyat dəhlizləridir. Vaşinqton region ölkələrini İranla dərin strateji asılılıqlardan çəkindirməyə, alternativ tranzit və enerji layihələrini təşviq etməyə çalışır. Xüsusilə də sanksiya riskləri ABŞ-nin əlində siyasi təzyiq aləti kimi saxlanılır. Bu yeni strategiyanın mühüm elementi də regional dövlətlərin seçim imkanlarını artırmaqdır, daha geniş auditoriyaya çıxartmaqdır.
ABŞ birbaşa “Rusiya və İranla əlaqələri kəsin” xəttindən daha çox, region ölkələrinə Qərb bazarları, maliyyə institutları və texnologiyalarına çıxış təklif edərək, balansın öz-özünə dəyişməsinə ümid edir. Beləliklə, həm Rusiya və İranın təsiri zorla deyil, rəqabət yolu ilə zəiflədilməyə çalışılır, həm də Cənubi Qafqaz dövlətləri üçün təhlükəsizlik təminatı da öz yerində olur.
Çünki ABŞ Cənubi Qafqaz siyasətində sərt konfrontasiyadan çox, uzunmüddətli struktur dəyişikliklərinə hesablanan addımlar planlayır. Daha əvvəl də qeyd etdiyim kimi strategiyanın mərkəzində region ölkələrini qapalı təsir dairələrindən çıxarıb, daha açıq və çoxtərəfli geosiyasi mühitə inteqrasiya etmək dayanır. Bu strategiya isə Rusiya və İranın manevr imkanlarını avtomatik şəkildə daraldan əsas faktora çevrilir, hər iki dövlət ABŞ-nin nəzarəti altında olur, region ölkələri öz ərazilərində separatizmin kökünü kəsmə imkanları əldə edirlər.
Xatırladım ki, Azərbaycanda separatizmin kökü 2023-cü ilin 19 sentyabrından 20 sentyabrına keçən gecə Azərbaycan Ordusu tərəfindən Qarabağın nəzarətimizdə olmayan torpaqlarında Ermənistanın qeyri-qanuni silahlanmış və o ərazidə məskunlaşmış qüvvələrinə qarşı antiterror tədbiri həyata keçirdikdən sonra kəsilib.

11. Yeni strategiya nə dərəcədə nəqliyyat dəhlizləri və infrastruktur layihələri vasitəsilə ABŞ-ın regiondakı mövcudluğunu gücləndirir?
(ABŞ əsas marşrutların inkişafını dəstəkləyir)

ABŞ-nin yeni strategiyasında nəqliyyat dəhlizləri və iri infrastruktur layihələri mühüm yer tutur və bu yanaşma ABŞ-nin regionlardakı mövcudluğunu əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirir. ABŞ əsas marşrutların inkişafını dəstəkləməklə, regionda hərbi deyil, daha çox iqtisadi və siyasi alətlər üzərindən təsir imkanlarını artırmağa çalışır.
Bu strategiya ABŞ-a yerli tərəfdaşlarla uzunmüddətli əməkdaşlıq qurmaq, ticarət və enerji axınlarını şaxələndirmək və region ölkələrinin alternativ güc mərkəzlərindən asılılığını azaltmaq imkanı yaradır.
Nəqliyyat dəhlizləri və logistika infrastrukturu ABŞ üçün yalnız iqtisadi layihələr deyil, eyni zamanda geosiyasi təsir vasitəsidir.
Yeni və alternativ marşrutların təşviqi Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində ticarət yollarının təhlükəsizliyini və davamlılığını artırır, bu isə ABŞ-nin qlobal tədarük zəncirlərində daha fəal rol oynamasına şərait yaradır.
İnfrastruktur layihələrinə maliyyə, texniki dəstək və normativ çərçivələr vasitəsilə qoşulan ABŞ regionda oyun qaydalarının formalaşmasına da təsir edir. Bu yanaşma həmçinin təhlükəsizlik ölçüsünə malikdir. Enerji daşımalarının və kritik logistika xətlərinin qorunması ABŞ üçün strateji əhəmiyyət daşıyır və nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı böhran vəziyyətlərində alternativ imkanlar yaradır. Bununla belə, ABŞ-nin regiondakı mövcudluğu rəqabətli mühitdə formalaşır.
Rusiya və Çinin mövcud təsir mexanizmləri, eləcə də region ölkələrinin balanslaşdırılmış xarici siyasət yürütmək istəyi ABŞ strategiyasının təsir dairəsini müəyyən qədər məhdudlaşdırır. Ona görə də ABŞ nəqliyyat dəhlizləri və infrastruktur layihələri vasitəsilə regionda fiziki deyil, funksional və institusional mövcudluğunu gücləndirir. Bu mövcudluq ABŞ-nin iqtisadi, siyasi və təhlükəsizlik maraqlarını irəli aparmağa xidmət edir və regionda təsir uğrunda gedən rəqabətdə mühüm alət kimi çıxış edir.

12. ABŞ-ın mövcudluğunun artması regional sabitlik üçün hansı riskləri yarada bilər — məsələn, Rusiya və ya İranla gərginliyin artması?
(regionda böyük güclər arasında rəqabətin güclənməsi)

ABŞ-ın regiondakı mövcudluğunun artması, xüsusilə nəqliyyat dəhlizləri və strateji infrastruktur layihələri vasitəsilə həyata keçirildikdə, regional sabitlik üçün həm imkanlar, həm də ciddi risklər yaradır. Bu risklərin əsas mənbəyi regionda artıq mövcud olan böyük güclərarası rəqabətin daha da kəskinləşməsidir.
ABŞ-nin fəallaşması Rusiya və İran kimi aktorlar tərəfindən öz maraq zonalarına müdaxilə kimi qəbul olunacağı təqdirdə, ki, olması qaçılmazdır, o zaman bu proses geosiyasi gərginliyin artmasına səbəb olacaq.
Öncəliklə, ön plana çıxan Rusiya faktorudur. Rusiya illərdir, regionda, xüsusilə postsovet məkanında nəqliyyat, enerji və təhlükəsizlik sahələrini öz ənənəvi təsir dairəsi hesab edir, o ölkələri az qala, öz vassalı hesab edir. ABŞ-ın alternativ marşrutları və Qərb yönümlü infrastruktur layihələrini dəstəkləməsi Moskva tərəfindən geosiyasi balansın pozulması kimi dəyərləndirilə bilər, amma hələlik Rusiya susur. Səbəb isə Ukraynaya işğal siyasəti yürütməsindədir, o istiqamətdə də dalana dirənib. Amma yenə də Rusiyanın cavab tədbirləri görməsinə, məsələn, siyasi təzyiqi artırmasına, enerji alətlərindən istifadə etməsinə və ya mövcud münaqişələrdə daha sərt mövqe tutmasına gətirib çıxara bilər. Belə bir dinamika regional sabitliyi zəiflədən faktor kimi çıxış edir, yeni gərginlik ocağı yaradır.
İran baxımından isə ABŞ-nin artan mövcudluğu daha çox təhlükəsizlik və sanksiya kontekstində risklər yaradır. İran regionda nəqliyyat və tranzit marşrutlarını öz iqtisadi və siyasi təsirini genişləndirmək üçün mühüm alət hesab edir. 44 günlük Qarabağ müharibəsində Azərbaycan öz haqqı olan torpaqlarını Ermənistanın işğalından azad etdikdən sonra İran Zəngəzur dəhlizinin açılmasını özünün “qırmızı xətti” adlandırmışdı. Çünki ABŞ-nin dəstəklədiyi alternativ dəhlizlər (TRIPP adlı) İranın tranzit rolunu zəiflədə, onu regional layihələrdən kənarda qoya bilər. Nəticədə Tehran daha aqressiv diplomatik ritorikaya, qeyri-simmetrik vasitələrə və ya regional müttəfiqləri üzərindən təsir göstərməyə meyillənə bilər ki, bu da gərginliyi artırır. Amma İranın daxilində baş verən etiraz aksiyaları rasist rejimi bir az geri addım atmağa hələlik vadar edib.
Adətən böyük güclər arasında rəqabətin güclənməsi region ölkələrini çətin seçim qarşısında qoyur. ABŞ, Rusiya və İran arasında balans saxlamağa çalışan dövlətlər bir tərəfə meyilləndikdə digər tərəfin təzyiqləri ilə üzləşə bilərlər. Bu vəziyyət daxili siyasi parçalanmaları dərinləşdirə, xarici siyasətdə qeyri-müəyyənlik yarada və regional əməkdaşlıq mexanizmlərini zəiflədə bilər. Bu gün Azərbaycan regionda bəlkə də yeganə dövlətdir ki, siyasi balansı qoruyub saxlaya bilir. Çünki Azərbaycan Respublikası tarixən də hücumameylli, qarşıdurma yaradan dövlət olmayıb, sadəcə əkshücumla işğala cavab verib.
Risklərdən biri də regionun geosiyasi alətə çevrilməsi ehtimalıdır. Nəqliyyat dəhlizləri və infrastruktur layihələri iqtisadi əməkdaşlıq vasitəsi olmaqdan çıxaraq, böyük güclərin təsir uğrunda rəqabət meydanına çevrilsə, layihələrin təhlükəsizliyini, davamlılığını və iqtisadi səmərəliliyini sual altına alır, eyni zamanda potensial qarşıdurma ocaqlarının yaranması riskini artırır. Nəticə etibarilə, ABŞ-nin regiondakı mövcudluğunun artması qısa müddətdə alternativlər və iqtisadi imkanlar yaratsa da, uzunmüddətli perspektivdə regional sabitlik yerinə Rusiya və İranla gərginliyin artması, böyük güclər arasında rəqabətin dərinləşməsi və region ölkələrinin geosiyasi təzyiqlərə məruz qalması bu risklərin əsas komponentləridir. Buna görə də regional sabitliyin qorunması üçün balanslı siyasət, inklüziv əməkdaşlıq mexanizmləri və rəqabəti idarə edən diplomatik çərçivələr həlledici əhəmiyyət daşıyır.

13. ABŞ-ın regionda artan iştirakı fonunda Azərbaycan hansı üstünlükləri əldə edə bilər?
(investisiyalara, təhlükəsizlik mexanizmlərinə və bazarlara potensial çıxış)

ABŞ-nin regionda artan iştirakı Azərbaycan üçün həm iqtisadi, həm siyasi, həm də təhlükəsizlik baxımından mühüm üstünlüklər yaradacaq.
Bundan öncəki suallara cavablarda da qeyd etdiyim kimi, nəqliyyat dəhlizləri, enerji və infrastruktur layihələrinə yönələn ABŞ marağı Azərbaycanın geostrateji mövqeyini daha da möhkəmləndirir və ölkənin regional və qlobal proseslərdə rolunu artırır. Bu üstünlüklər əsasən investisiyalara çıxış, təhlükəsizlik mexanizmlərinin güclənməsi və yeni bazarlara inteqrasiya imkanları ilə bağlıdır.
İlk növbədə, investisiya baxımından ABŞ-nin regionda fəallaşması Azərbaycan üçün əhəmiyyətli imkanlar açır. ABŞ şirkətləri və maliyyə institutları enerji, bərpa olunan enerji, logistika, liman infrastrukturu, rəqəmsal texnologiyalar və nəqliyyat sahələrində potensial investorlar kimi çıxış edə bilərlər. Bu cür investisiyalar yalnız kapital axını ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda qabaqcıl texnologiyaların, idarəetmə təcrübəsinin və beynəlxalq standartların ölkəyə gətirilməsinə şərait yaradır. Sonucda da Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi sürətlənə və qeyri-neft sektorunun rəqabət qabiliyyəti arta bilər, ki, bu gün Azərbaycan neft sektorundan qeyri-neft sektoruna ciddi keçid etməlidir, paralel də olsa… Çünki bütün hallarda dünya bazarında neftin qiymətini tənzimləyən biz deyilik.
Təhlükəsizlik sahəsində də ABŞ ilə əməkdaşlığın dərinləşməsi Azərbaycanın strateji üstünlüklərini gücləndirəcək. ABŞ-nin təhlükəsizlik mexanizmləri, o cümlədən sərhəd təhlükəsizliyi, enerji infrastrukturlarının qorunması, kiber təhlükəsizlik və dəniz təhlükəsizliyi sahəsində təcrübəsi Azərbaycan üçün əhəmiyyətli resursdur. Bu əməkdaşlıq ölkənin əsas enerji və nəqliyyat dəhlizlərinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasına, eləcə də regional risklərə qarşı dayanıqlılığın artırılmasına töhfə verəcək, eyni zamanda, ABŞ ilə təhlükəsizlik dialoqu Azərbaycanın beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasında mövqeyini gücləndirəcək.
ABŞ-nin regionda artan iştirakı Azərbaycanın bazarlara çıxış imkanlarını da genişləndirir. ABŞ və onun tərəfdaşları ilə iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi Azərbaycan məhsullarının daha geniş və yüksək gəlirli bazarlara çıxışını asanlaşdıracaq. Xüsusilə tranzit və logistika sahəsində Azərbaycanın Orta Dəhlizdə oynadığı rol ABŞ üçün cəlbedici olduğundan, ölkə Avropa və Asiya bazarları arasında mühüm qovşaq kimi mövqeyini möhkəmləndirərsə, bu da ticarət həcmlərinin artmasına və Azərbaycanın regional ticarət mərkəzinə çevrilməsi perspektivini gücləndirməsinə gətirib, çıxaracaq. Bununla da Birləşmiş Ştatlarla əməkdaşlıq Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinə və diplomatik manevr imkanlarına müsbət təsir göstərəcək. Böyük güclər arasında balanslı siyasət yürüdən Azərbaycan üçün ABŞ faktoru əlavə diplomatik dəstək rolunu oynaya bilər. Bu, ölkəyə həm regional, həm də qlobal səviyyədə öz maraqlarını daha çevik şəkildə müdafiə etmək imkanı yaradır.
Beləliklə, ABŞ-nin regiona marağı Azərbaycan üçün investisiyalara cəlbediciliyin artması, təhlükəsizlik mexanizmlərinin möhkəmlənməsi və beynəlxalq bazarlara çıxışın genişlənməsi kimi mühüm üstünlüklər təqdim edir. Bu üstünlüklərin effektiv reallaşdırılması isə Azərbaycanın balanslı xarici siyasət yürütməsi, milli maraqları prioritet saxlaması və regional rəqabət mühitində çevik strategiya tətbiq etməsindən asılıdır.

14. Hazırda ABŞ Azərbaycanı Cənubi Qafqazda nə dərəcədə əsas strateji tərəfdaş kimi görür?
(təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi və digər güclərin təsirinə qarşı balanslaşdırma ilə bağlı)

Mövcud dövr üçün ABŞ Azərbaycanı Cənubi Qafqazda tam və yeganə strateji tərəfdaş kimi olmasa da, əhəmiyyətli, funksional tərəfdaş kimi qiymətləndirir. Bu yanaşma ABŞ-nin regiona dair daha geniş təhlükəsizlik və geosiyasi balans strategiyasının tərkib hissəsidir və əsasən təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, enerji və nəqliyyat dəhlizlərinin qorunması, eləcə də digər böyük güclərin təsirinin balanslaşdırılması məqsədlərinə xidmət edir. ABŞ üçün Azərbaycan ilk növbədə geostrateji mövqeyinə görə mühüm ölkədir.
Xəzər hövzəsi ilə Qara dəniz və Aralıq dənizi arasında yerləşən Azərbaycan enerji və nəqliyyat baxımından regionun əsas qovşaqlarından biridir. ABŞ bu mövqeyi Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik arxitekturasında vacib element kimi görür, xüsusilə də Avropanın enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi kontekstində. Azərbaycan vasitəsilə həyata keçirilən enerji layihələri ABŞ-nin Rusiya qazından asılılığın azaldılması siyasəti ilə üst-üstə düşür və bu, tərəfdaşlıq münasibətlərinə strateji məzmun qazandırır.
Təhlükəsizlik sahəsində ABŞ Azərbaycanla əməkdaşlığı praktik və məhdud, lakin məqsədyönlü çərçivədə saxlayır. Buraya enerji infrastrukturlarının təhlükəsizliyi, dəniz təhlükəsizliyi, terrorizmə qarşı mübarizə və tranzit xətlərinin qorunması daxildir. ABŞ Azərbaycanı NATO müttəfiqi kimi deyil, lakin regionda təhlükəsizlik sabitliyinə töhfə verə bilən mühüm tərəfdaş kimi qəbul edir. Bu yanaşma Vaşinqtona regionda birbaşa hərbi iştirak etmədən təsir imkanlarını qorumağa şərait yaradır.
Digər tərəfdən, ABŞ Azərbaycanı Cənubi Qafqazda balanslaşdırıcı aktor kimi dəyərləndirir. Azərbaycan Rusiya, İran, Türkiyə və Qərb arasında balanslı xarici siyasət yürüdür və bu, ABŞ üçün həm fürsət, həm də məhdudiyyət yaradır. Fürsət ondan ibarətdir ki, Azərbaycan regionda tam şəkildə hər hansı bir güc mərkəzinə inteqrasiya olunmayıb və bu, ABŞ-la əməkdaşlıq üçün manevr sahəsi yaradır. Məhdudiyyət isə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan öz balans siyasətinə zidd olacaq dərin təhlükəsizlik və ya hərbi ittifaqlardan çəkinir.
ABŞ-nin Azərbaycanı strateji tərəfdaş kimi qəbul etməsinə təsir edən digər amil regional münaqişələr və postmünaqişə reallığıdır. ABŞ regionda uzunmüddətli sabitliyin tərəfdarıdır və Azərbaycanın bu prosesdə əsas oyunçu olduğunu anlayır. Lakin eyni zamanda, Vaşinqton regionda qarşıdurmaların kəskinləşməsini istəmir və bu səbəbdən Azərbaycanla münasibətlərdə ehtiyatlı və balanslı xətt yürüdür.
Digər güclərin təsirinə qarşı balanslaşdırma baxımından ABŞ üçün Azərbaycan xüsusilə İranla həmsərhəd olması və Rusiyanın təsir dairəsinə tam daxil olmaması səbəbilə strateji əhəmiyyət daşıyır. ABŞ Azərbaycan üzərindən regionda öz mövcudluğunu artırmaqla, həm Rusiyanın, həm də İranın təsirini məhdudlaşdırmaq potensialını görür, lakin bunu açıq qarşıdurma formatında deyil, daha çox iqtisadi, diplomatik və institusional alətlər vasitəsilə etməyə üstünlük verir. Çünki ABŞ hal-hazırda Azərbaycanı Cənubi Qafqazda əsas, lakin eksklüziv olmayan strateji tərəfdaş kimi görür. Bu tərəfdaşlıq təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, enerji və nəqliyyat dəhlizlərinin qorunması və regionda güclər balansının saxlanılması baxımından Vaşinqton üçün əhəmiyyətlidir. Lakin münasibətlərin dərinliyi ABŞ-nin regional strategiyası, böyük güclər arasındakı rəqabətin dinamikası və Azərbaycanın balanslı xarici siyasət kursu ilə birbaşa bağlı olaraq dəyişkən xarakter daşıyır.
ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin dərinliyi sabit və dəyişməz deyil, daha çox dinamik və kontekstdən asılı xarakter daşıyır. Bu münasibətlərin səviyyəsi, ilk növbədə, ABŞ-nin Cənubi Qafqaza dair ümumi regional strategiyasından qaynaqlanır. Vaşinqtonun regiona verdiyi prioritet artdıqca, məsələn, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri və ya digər güclərin təsirinin məhdudlaşdırılması ön plana çıxdıqda, Azərbaycanla əməkdaşlıq da daha aktiv və çoxşaxəli mərhələyə keçə bilər. Əksinə, ABŞ-nin diqqətinin digər regionlara yönəlməsi Cənubi Qafqazda tərəfdaşlıq münasibətlərinin nisbi zəifləməsinə də səbəb ola bilər. Eyni zamanda, böyük güclər arasında rəqabətin dinamikası bu münasibətlərin mahiyyətinə birbaşa təsir göstərir. Lakin bu rəqabət kəskin qarşıdurma mərhələsinə keçərsə, Vaşinqton Bakıdan daha açıq mövqe gözləyə bilər ki, bu da Azərbaycanın balanslı xarici siyasət kursu ilə ziddiyyət təşkil edər. Belə hallarda tərəfdaşlıq ya daha ehtiyatlı çərçivəyə salınır, ya da müəyyən sahələrlə məhdudlaşır. Azərbaycanın balanslı xarici siyasət kursu isə münasibətlərin dəyişkənliyində həlledici amillərdən biridir. Azərbaycan ABŞ-lə əməkdaşlığı inkişaf etdirməyə maraqlı olsa da, Rusiya, İran və digər regional aktorlarla münasibətləri korlamaqdan haqlı olaraq, ehtiyat edir. Bu yanaşma ABŞ üçün Azərbaycanın etibarlı və praqmatik tərəfdaş olmasını təmin edir, lakin eyni zamanda münasibətlərin dərin təhlükəsizlik və ya hərbi ittifaq səviyyəsinə yüksəlməsinə mane olur. Nəticədə, tərəfdaşlıq daha çox iqtisadi, enerji, logistika və diplomatik sahələrlə məhdudlaşır. Beləliklə, ABŞ-Azərbaycan münasibətləri sabit strateji blok deyil, regional və qlobal geosiyasi şəraitə uyğun olaraq, periodik şəkildə intensivləşən və ya nisbi zəifləyən çevik tərəfdaşlıq modeli kimi formalaşır. Bu model hər iki tərəfə manevr imkanı versə də, münasibətlərin dərinliyini struktur olaraq dəyişkən saxlayır və hələlik uzunmüddətli strateji öhdəliklərin formalaşmasını məhdudlaşdırır.

15. ABŞ ilə əməkdaşlıq Azərbaycana hansı iqtisadi üstünlüklər gətirə bilər?
(enerji sektoru, tranzit imkanları və investisiyaların inkişafı)

ABŞ ilə əməkdaşlıq əlbəttə ki, Azərbaycan üçün iqtisadi baxımdan ciddi şəkildə çoxşaxəli və uzunmüddətli üstünlüklərdən ibarət olacaq. Bu üstünlüklər əsasən enerji sektorunun inkişafı, ölkənin tranzit və logistika imkanlarının genişlənməsi, eləcə də birbaşa xarici investisiyaların cəlb olunması ilə bağlıdır. ABŞ-nin qlobal iqtisadi sistemdəki rolu və qabaqcıl texnoloji-maliyyə potensialı Azərbaycan üçün həm mövcud sahələrin gücləndirilməsi, həm də yeni inkişaf istiqamətlərinin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Enerji sektoru ABŞ-Azərbaycan əməkdaşlığının əsas iqtisadi sütunlarından biridir. ABŞ uzun illərdir ki, Azərbaycanın enerji layihələrinin beynəlxalq bazarlara çıxışını siyasi və institusional baxımdan dəstəkləyir. Bu əməkdaşlıq neft-qaz sektorunda istehsalın və ixracın davamlılığını təmin etməklə yanaşı, Avropa enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə də töhfə verir. Bundan əlavə, ABŞ şirkətlərinin və maliyyə institutlarının iştirakı enerji sektorunda şəffaflığın artmasına, idarəetmə standartlarının yüksəlməsinə və risklərin daha effektiv bölüşdürülməsinə şərait yaradır. Son illərdə isə ABŞ-lə əməkdaşlıq bərpa olunan enerji, enerji səmərəliliyi və “yaşıl keçid” sahələrində də yeni imkanlar açır ki, bu da Azərbaycanın enerji strategiyasının şaxələndirilməsinə xidmət edir.
Tranzit və logistika imkanları baxımından ABŞ-lə əməkdaşlıq Azərbaycanın geoiqtisadi mövqeyini də gücləndirəcək. ABŞ-nin qlobal ticarət marşrutlarının təhlükəsizliyi və şaxələndirilməsi strategiyası Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizlərində oynadığı rolu daha da önə çıxarır. ABŞ-nin dəstəklədiyi infrastruktur layihələri və logistika təşəbbüsləri Azərbaycanı Avropa ilə Asiya arasında mühüm tranzit mərkəzinə çevirir. Bu isə ölkəyə tranzit gəlirlərinin artması, nəqliyyat sektorunun inkişafı və əlaqəli sahələrdə yeni iş yerlərinin yaradılması kimi iqtisadi faydalar gətirir.
İnvestisiyaların inkişafı baxımından ABŞ-la əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. ABŞ investisiyaları adətən uzunmüddətli, texnologiya yönümlü və institusional islahatlarla müşayiət olunan xarakterə malikdir. Bu investisiyalar təkcə enerji və nəqliyyat sahələri ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda informasiya texnologiyaları, kənd təsərrüfatı, maliyyə xidmətləri və sənaye sahələrini də əhatə edir. ABŞ investorlarının iştirakı Azərbaycanın investisiya mühitinin beynəlxalq nüfuzunu artırır və digər Qərb investorları üçün də müsbət siqnal rolunu oynayır. Xüsusilə də 30 illik işğaldan sonra Qarabağda yenidən bərpa işlərinə bu investisiyaların da böyük müsbət təsiri olacaq.
Ümumilikdə, ABŞ ilə əməkdaşlıq Azərbaycan üçün iqtisadi artımı sürətləndirən, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə töhfə verən və ölkənin qlobal iqtisadi sistemə inteqrasiyasını dərinləşdirən mühüm amildir. Enerji sektorunun modernləşdirilməsi, tranzit potensialının tam reallaşdırılması və keyfiyyətli investisiyaların cəlb olunması Azərbaycanın uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığını gücləndirəcək və regional rəqabətdə mövqeyini möhkəmləndirəcək. Onillərin müharibə acısını yaşamış bir ölkə üçün dünyanın yeni nizamında yer almaq özü əhəmiyyətli dərəcədə önəmlidir.

16. ABŞ-ın təsirinin güclənməsi Azərbaycan üçün hansı siyasi riskləri yarada bilər?
(daxili siyasətə mümkün təzyiqlər və ya ABŞ-ın infrastruktur rolunun genişləndirilməsi)
ABŞ-nin regionda müsbət təsiri ilə yanaşı, xüsusilə də Azərbaycan üzərinən təsirinin güclənməsi müəyyən iqtisadi və təhlükəsizlik imkanları yaratsa da, ölkəmiz üçün bir sıra siyasi riskləri də gözardı etməməyimiz gərəkdiyini diktə edir. Bu risklər əsasən, Rusiya və İran faktorunu göz önünə gətirsək, bu ölkələrin öz agentura şəbəkələri vasitəsilə daxili siyasətə mümkün təzyiqlər, qərar qəbuletmə prosesinə dolayı təsir və ABŞ-nin infrastruktur layihələri vasitəsilə siyasi rolunun genişlənməsi ilə bağlıdır. Azərbaycan balanslı və çoxvektorlu xarici siyasət yürütməyə çalışdığı üçün bu risklər xüsusilə həssas xarakter daşıyır.
İlk növbədə, daxili siyasətə mümkün təzyiqlər riski diqqət çəkir. İllərdir, ABŞ xarici siyasətində həm də demokratiya, insan hüquqları və idarəetmə məsələlərini ön plana çıxaran aktor kimi çıxış edir. ABŞ-nin təsirinin aktivliyi bu mövzuların ikitərəfli münasibətlərdə daha fəal gündəmə gəlməsinə səbəb olma ehtimalını artırır. Bu isə müəyyən hallarda daxili siyasi proseslərə dolayı təsir, islahatlara dair tələblərin sərtləşməsi və ya siyasi gündəmin formalaşmasında xarici faktorun rolunun artması kimi qəbul oluna bilər. Belə təzyiqlər ictimai rəyin parçalanmasına və daxili siyasi müzakirələrin geosiyasi çalarlar qazanmasına yol aça bilər.
ABŞ-nin iqtisadi və infrastruktur layihələrində artan rolu Azərbaycanı müəyyən sahələrdə ABŞ-lə daha sıx koordinasiyaya məcbur edə bilər. Xüsusilə, strateji əhəmiyyətli nəqliyyat dəhlizləri, enerji infrastrukturu və rəqəmsal şəbəkələrdə ABŞ-nin təsiri artdıqca, bu layihələrlə bağlı siyasi qərarların qəbulunda xarici maraqların nəzərə alınması zərurəti yarana, uzunmüddətli perspektivdə milli siyasətin manevr imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.
ABŞ-nin infrastruktur rolunun genişlənməsi regiondakı digər güclərlə münasibətlər baxımından da siyasi risklər yaradır. Dediyim kimi, Rusiya və İran ABŞ-nin Azərbaycanın strateji infrastrukturlarında artan rolunu öz maraqlarına təhlükə kimi qiymətləndirəcəyi şübhəsizdir. Bu isə Azərbaycanın regional balans siyasətini çətinləşdirə, müxtəlif istiqamətlərdən siyasi və diplomatik təzyiqlərin artmasına səbəb ola bilər. Nəticədə Azərbaycan özünü böyük güclər arasında rəqabətin daha açıq mərhələsində tapa bilər. Bu, əlbəttə ki, təxmin etdiyimiz risklərdir, düşünmürəm ki, bu qədər ciddi şəkildə Azərbaycan öz xarici siyasətində hansısa boşluqlara gedəcək. Düzdür, təəssüflər olsun ki, yüzillərdir ölkəmiz mənfur qonşulardan əziyyət çəkib, amma bu gün o düşmənçilik heç birinə sərf etmir.
Ona görə də düşünürəm ki, bundan əlavə, ABŞ-lə yaxınlaşmanın daxili legitimlik məsələlərinə təsiri də nəzərə alınmalıdır. ABŞ-nin dəstəyi və ya tənqidi daxili siyasi aktorlar tərəfindən müxtəlif cür şərh oluna və siyasi mübarizədə alətə çevrilə bilər. Bu, daxili siyasi diskursda xarici təsir mövzusunun aktuallaşmasına, bəzi hallarda isə dövlət siyasətinə inamın zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Ona görə hakimiyyət öz idarəetməsində islahatlar həyata keçirməli, daxili problemlərin həlli istiqamətində addımlar atmalıdır ki, yarana biləcəyi ehtimal olunan boşluqlara kimsə qarmaq atmasın.
Azərbaycan üçün əsas çağırış ondan ibarətdir ki, ABŞ-lə əməkdaşlıq dərinləşərkən digər tərəfdaşlarla münasibətlərdə tarazlıq qorunsun. Əgər ABŞ-nin rolu həddindən artıq genişlənərsə, bu, Azərbaycanın müstəqil və balanslı aktor imicinə xələl gətirə və onu müəyyən geosiyasi blokların tərkib hissəsi kimi göstərmək riskini yarada bilər.
Lakin regionda sabitliyə və sülhə çağıran, Ermənistan-Azərbaycan arasında Sülh Müqaviləsini paraflayan ABŞ-nin bu istiqamətdə oxunu çevirməsi hələlik özünə də lazım deyil. Bu risklərin idarə olunması Azərbaycanın praqmatik, balanslı və milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursunu davam etdirməsindən, eləcə də xarici təsirlərin institusional çərçivələr daxilində saxlanılmasından asılıdır.

17. ABŞ-ın strategiyasındakı bu dönüş Azərbaycan, Ermənistan, Türkiyə, Rusiya və İran arasında güc balansını necə dəyişə bilər?
(multipolyarlığa doğru meyl və ABŞ-ın rolunun artması)

ABŞ-nin regional strategiyasında müşahidə olunan dönüş, xüsusilə nəqliyyat dəhlizləri, enerji təhlükəsizliyi və institusional təsir mexanizmləri üzərindən həyata keçirilən daha fəal iştirak, Cənubi Qafqaz və ətraf regionda güc balansına ciddi təsir göstərmək potensialına malikdir. Bu dəyişiklik regionu təkqütblü və ya ikiqütblü təsir modelindən tədricən multipolyar güc strukturuna doğru yönəldir və ABŞ-nin bu strukturda rolunun artmasına səbəb olur. Nəticədə Azərbaycan, Ermənistan, Türkiyə, Rusiya və İran arasında mövcud balans yeni şərtlər altında yenidən formalaşır. Azərbaycan baxımından ABŞ-nin strategiyasındakı dönüş ölkənin manevr imkanlarını genişləndirir. ABŞ-nin artan rolu Azərbaycanın Rusiya və İran qarşısında alternativ tərəfdaşlıq kanallarını gücləndirir və Bakıya daha çevik xarici siyasət yürütmək imkanı yaradır. Bu, Azərbaycanın regional layihələrdə təşəbbüskar mövqeyini möhkəmləndirir və onu enerji və tranzit sahələrində əvəzolunmaz aktora çevirir. Eyni zamanda, ABŞ faktoru Azərbaycanın regionda yalnız hərbi gücə deyil, iqtisadi və diplomatik təsirə əsaslanan aktor kimi mövqeyini gücləndirir.
Ermənistan üçün ABŞ-nin fəallaşması müəyyən dərəcədə geosiyasi asılılıqların şaxələndirilməsi imkanı yaradır. Xüsusilə də 2026-cı ilin iyun ayında keçiriləcək seçkilərdə Paşinyan üçün həlledici məqamlardan biri ola, uzun müddət əsasən Rusiyaya bağlı olan təhlükəsizlik və siyasi arxitektura ABŞ-nin artan diqqəti fonunda nisbi şəkildə balanslaşdırıla bilər. Bu, Ermənistanın xarici siyasət manevrini genişləndirsə də, eyni zamanda, Rusiya ilə münasibətlərdə daha həssas və riskli vəziyyətin olması ehtimalı yüksəkdir. Unutmayaq ki, Rusiyanın Ermənistanda – Gümrüdə hərbi bazası var. Paralel olaraq, Cənubi Qafqazda ABŞ-nin rolunun artması Ermənistan üçün seçim imkanlarını çoxaltsa da, bu seçimlər ciddi daxili və xarici siyasi risklər daşıyır.
Türkiyə regional güc balansında ABŞ strategiyasının ən mühüm dolayı benefisiarlarından biridir. ABŞ-nin regionda daha çox iqtisadi və institusional alətlərdən istifadə etməsi Türkiyənin nəqliyyat, enerji və təhlükəsizlik sahələrində rolunu artırır. Türkiyə bu şəraitdə ABŞ-lə əməkdaşlığı öz regional liderlik iddiaları ilə uzlaşdıra və Cənubi Qafqazda əsas bağlantı ölkəsi statusunu möhkəmləndirə bilər. Bu, Türkiyənin həm NATO üzvü, həm də regional güc kimi çəkisini artırır və regiondakı multipolyar balansın əsas sütunlarından birinə çevirir.
Rusiya üçün ABŞ-nin strategiyasındakı dönüş açıq şəkildə təsir dairəsinin daralması riskini yaradır. ABŞ-nin alternativ marşrutları, enerji layihələrini və institusional mexanizmləri dəstəkləməsi Rusiyanın Cənubi Qafqaz üzərində ənənəvi dominant rolunu zəiflədir. Bu, Rusiyanı regionda mövqelərini qorumaq üçün daha aktiv, bəzən isə daha sərt siyasət yürütməyə sövq edə bilər. Nəticədə Rusiya regional proseslərdə daha çox reaktiv mövqe tutmaq məcburiyyətində qala və bu da güc balansında nisbi dəyişikliklərə gətirib çıxara bilər.
İran baxımından ABŞ-nin rolunun artması əsasən təhlükəsizlik və tranzit istiqamərində narahatlıq yaradır. ABŞ-nin regionda mövcudluğunun genişlənməsi İranın geosiyasi manevr sahəsini daraldır və onun regional layihələrdəki rolunu məhdudlaşdırır. Xüsusilə ABŞ-nin dəstəklədiyi alternativ nəqliyyat dəhlizləri İranın tranzit potensialını zəiflətməyə və onu regional iqtisadi proseslərdən kənarlaşdırmağa hesablanıb. Bu isə İranı daha ehtiyatlı, lakin bəzən daha sərt mövqe tutmağa sövq edə bilər. Hələlik isə qeyd etdiyim kimi İranın başı daxildə baş qaldıran etirazlara qarışıb, ehtiyat edir.
Ümumilikdə, ABŞ-nin strategiyasındakı bu dönüş regionda güc balansını mərkəzsizləşdirir və multipolyarlığa doğru meyli gücləndirir. Heç bir aktor tam dominant mövqedə qalmır, əvəzində, müxtəlif güclər fərqli sahələr üzrə təsir imkanlarını paylaşır. ABŞ bu yeni balansda birbaşa hegemon rolundan daha çox, qaydalar və əlaqələr formalaşdıran güc kimi çıxış edir. Bu vəziyyət region ölkələrinə daha geniş manevr imkanları yaratsa da, eyni zamanda rəqabətin və qeyri-müəyyənliyin artması riskini də özü ilə gətirir. Beləliklə də, ABŞ-nin rolunun artması Cənubi Qafqaz və ətraf regionda güc balansını daha mürəkkəb, lakin daha çox seçim imkanı təqdim edən çoxqütblü struktur istiqamətində dəyişdirir.

 
Is the US Changing the Game Through Partnership and Strategic Influence?

22 Feb 2026

GSR is pleased to present an exclusive interview with Tamilla Gulami, an expert on international relations from the Republic of Azerbaijan. In this conversation, she explores the complex geopolitical processes in the South Caucasus, analyzes in detail the roles of the United States, Russia, Turkey, and Iran, and shares her predictions on how new international initiatives may impact the balance of power in the region. Tamilla Gulami’s insights provide a unique insight into Caucasus diplomacy and the challenges and opportunities facing countries in the region today.

GSR: How does the new US strategy (2025) change America’s approach to global politics compared to the strategies of previous administrations?

Tamilla Gulami: Overall, I would note that the United States’ strategy is based on decades of experience, and no new president can change this strategy. Everyone knows that the United States has a so-called “deep state,” and the strategy it develops for both the United States itself and other countries around the world is clearly applied systematically. Differences in the approaches of the presidents lie only in the manner in which they are presented. The United States’ strategy over the past year has significantly diverged from the approaches of previous administrations to global policy, in that the United States has represented a different system within the international system and within the process of global reorganization. While in previous periods the United States appeared to act more as a global leader and defender of the liberal international order, the 2025 strategy, particularly under the Trump administration, has placed this role within a more pragmatic, selective framework focused on risk mitigation. Let’s take a look back at the recent past. For example, during the Barack Obama administration, diplomacy and soft power, particularly multiracialism, were emphasized, and attempts were made to ensure global stability through international institutions. This emphasis on soft power was later balanced by the Trump administration’s “America First” approach, which reduced the burden of international commitments the United States had assumed over the years, and global leadership was more conditioned by national economic and security interests. Note: after Trump, the Biden administration, feigning yet another balance between these two approaches, elevated the standoff between democracy and authoritarianism as the primary foreign policy priority, transforming it into an ideological axis. On January 20, 2025, Trump returned to power, and in the 2025 strategy, we observed that, while he did not completely eliminate the Biden administration’s ideological line, it was relegated to the background. Another policy of balance… According to this new approach, it appears that the United States no longer considers it advisable to intervene in global processes with equal intensity everywhere. On the contrary, it prefers active participation in strategically significant regions, particularly through indirect influence mechanisms. In the war between Russia and Ukraine, the Biden administration, despite having completely severed diplomatic relations with Russia, is demonstrating through its latest policy of balance under the Trump administration a gradual abandonment of the role of “global policeman” and a transformation into an actor that coordinates and sets direction to a greater extent. This strategy is also being observed with regard to other major global powers. It seems that the United States is engaging countries aspiring to become emerging powers, disorienting them, and ultimately, when decisions are required, pushing forward its own priorities and getting what it wants. The Middle Corridor project, in which Azerbaijan will also play a significant role, deserves special attention: here, too, the United States has no intention of leaving China unchecked. In fact, this approach, on the one hand, demonstrates a desire to preserve opportunities for both competition and cooperation within a limited framework. China’s advancement in technology, trade, and regional security is viewed through a single lens, while relations with Russia are viewed through the lens of regional conflicts and strategic stability, and all actions of these two countries are kept under control. At the same time, by taking such steps, the United States demonstrates its attitude toward military interventions, making them the exception, and in conflicts, it prefers to exert influence not through direct involvement, but through regional allies, security partnerships, economic sanctions, and technological superiority. Thus, taking all this into account, we see that the policies pursued by the United States to date seem to have shifted from ideological leadership to pragmatic governance, and the fundamental reason for this change is that the United States is redefining its role in the global system, shaping itself as a more flexible, more selective actor in line with changing international realities.

GSR: To what extent is the new strategy focused more on US national interests than on promoting democracy and universal values?

Tamilla Gulami: When examining the new strategy, one gets the impression that the US isn’t completely ruling out promoting democracy and universal values, but is prioritizing US national interests. However, at a time when global politics and conflicts are intertwined, particularly in the process of reshaping the world and steps taken toward delimiting and demarcating borders, the next three years will continue to usher in a new phase of world order. I believe that once these new orders are in place, the US will once again return to the process of demanding democracy and universal values. The US approach to national interests can be particularly seen in strategic documents adopted in recent years. Looking at these documents, we see that they are focused less on promoting global values than on ensuring the security of supply chains and protecting economic and technological development. This approach was also chosen to reduce US external dependence in strategic areas, ensuring that such activities are carried out either domestically or through reliable partners. Thus, democracy and universal values in the new strategy become less of a normative goal and more of a service to the domestic national interests of the United States. It must be acknowledged that for many years, the United States has essentially borne the burden of almost the entire world.

GSR: Will the new strategy impact the level of US involvement in global conflicts? If so, what form will this take?

Tamilla Gulami: The new US strategy will likely directly impact the level of US involvement in conflicts, as certain changes in the form of involvement itself are noticeable. Thus, the United States appears to be gradually moving away from the model of large-scale military interventions and the previous format of global leadership it favored in previous periods. However, as a state exercising control at the global level, it remains and will remain so. Under its new strategy, the United States no longer acts directly as a military force, but rather, toward states outside its control, especially those with nuclear programs, preferring to exert influence through its allies, using diplomatic, economic, and technological tools, as well as sanctions. This suggests that the United States has not distanced itself from global processes; on the contrary, it is once again asserting itself not simply as a state with aspirations to leadership, but as a leader and a superpower.

GSR: Could such a strategy weaken the US role as the primary guarantor of international stability?

Tamilla Gulami: The US won’t outright abandon its role as the “global policeman.” Perhaps, this impression will be created gradually. However, if the US truly abandons this role, then in a world already plagued by confrontations, international stability will be even more threatened. Why do I reach this conclusion? Because, if we look at history, we see that for many years, the US served as the primary bulwark of security in the international system, directly intervening in conflicts, assuming the security of its allies, and playing the role of defender of the rules-based order on a global scale. During a time of global redistribution, abandoning this role will automatically increase the risk of power vacuums in a number of regions. If the United States withdraws its military and political wing from states in conflict, this could create conditions for freer and more aggressive behavior by regional powers, which, in turn, could prolong conflicts or create new flashpoints. I would especially like to emphasize that the diminished role of the primary defender of the rules-based international order will create opportunities for regional powers such as Russia, China, and even Iran to more openly test existing rules and promote alternative models of behavior that align with their interests. I reiterate that such steps would threaten global stability, bring these states to the forefront, and, if realized, lead to serious consequences. Therefore, the new US strategy does not mean abandoning global opportunities.
Over time, we will see that, instead of a ubiquitous military presence, the United States will seek to more purposefully distribute its resources, increase the responsibility of regional partners, and more actively utilize diplomatic, economic, and technological tools. Therefore, there can be no question of a weakening of global leadership; only a change in the concept and form of it. In other words, the United States will remain a key force in the international system, but will shift to a more selective, conditional, and strategic approach to ensuring security. I believe the transition to a new strategy should be assessed in precisely this way.

GSR: How does the new strategy reflect the global competition between the United States and China and Russia?
Tamilla Gulami: A strategy that transparently and systematically reflects the global competition between the United States and China and Russia essentially demonstrates that this competition has already expanded beyond the classical military realm and is being waged in the technological, economic, and global influence spheres. Thus, restrictions on technology exports are aimed at maintaining US strategic superiority. The goal is to curb the advancement of China and Russia in areas such as artificial intelligence, quantum technologies, and high-power computing systems. These targeted restrictions apply not only to American companies but also to the technology exports of allied states, and, in accordance with the new strategy, are aimed at the long-term weakening of the military and industrial potential of rival states. It is worth noting that increasing pressure on China and attempts to establish control over it occupy a prominent place in the new strategy. The United States views China not only as an economic competitor but also as a system seeking to change existing international rules in the emerging new world order. For this reason, a parallel application of economic, technological, and geopolitical instruments is planned against China. Restricting Chinese companies’ access to global markets, strengthening political and military support on the Taiwan issue, and increasing the US presence in the Indo-Pacific region are key elements of this approach.
Russia also figures prominently in the new strategy and is primarily presented in the context of security and military risks. The United States views the rapprochement between Russia and China as a threat to global stability and, therefore, on the one hand, continues to pressure Russia through sanctions, while on the other, deepening technological and economic competition with China. It is clear that the US competition with Russia and China is fundamentally transforming and is no longer shaping itself as an ideological confrontation, but rather as a strategic struggle based on technological superiority, economic dependence, and the potential for global influence.

GSR: What advantages and risks might this US policy create for countries in the Global South?

Tamilla Gulami: The current US policy creates both new opportunities and significant risks for countries in the Global South. One of the key advantages of this policy is the expansion of these countries’ options in the international system. Cooperation with the US offers these countries the opportunity to reduce their dependence on centers of power such as China and Russia, gain access to technology and security sources, and access to alternative financial resources. This could encourage them to pursue a more flexible and balanced foreign policy. It should be noted that the economic and political support offered by the US is typically conditional. These conditions may include coordinating foreign policy positions, speaking and voting in international organizations and at events in support of US interests, and sometimes even pressuring them for domestic political reforms, which may indirectly limit the independent decision-making capabilities of countries in the Global South. The main serious risk is that rapprochement with the United States makes these countries part of geopolitical competition between major powers, increasing the likelihood of tensions with China and Russia, as well as the emergence of additional trade and security challenges. While the new US strategic course expands options for the Global South, it does not generally insure countries in this region against the risks of political pressure and renewed dependence in the long term. In any case, the emerging system of interaction with the global superpower creates an opportunity for countries in the Global South to seek ways to build a new security strategy for themselves, both domestically and internationally.

GSR: How will developing countries, which traditionally pursue a policy of balance between the US, China, and Russia, perceive this strategy?

Tamilla Gulami: Developing countries that traditionally pursue a policy of balance between the US, China, and Russia—Turkey, India, Brazil, Vietnam, Indonesia, Mexico, South Africa, Kazakhstan, Uzbekistan, Azerbaijan, Saudi Arabia, and the UAE—perceive market and technology access strategies not as an ideological choice, but as a model of pragmatic adaptation. For these countries, the primary goal is not joining a specific geopolitical bloc, but rather ensuring economic growth, expanding technological capabilities, and maintaining freedom of maneuver in foreign policy. These countries view the US selective access policy toward critical technologies—artificial intelligence, semiconductors, defense, and digital platforms—through a dualistic approach. Countries like India, Turkey, and Vietnam seek to deepen cooperation with the US in technology and defense, but prefer to do so without severing economic ties with China. Access to the US market is strategically important for them in terms of high-value products and investment. Relations with China remain particularly important for Brazil, Indonesia, Mexico, South Africa, and the Central Asian countries in the areas of manufacturing, logistics, and infrastructure. At the same time, given the long-term risks of over-reliance on Chinese technology, these countries are seeking to diversify cooperation into high-value-added sectors.
Relations with Russia remain important primarily for Azerbaijan, Kazakhstan, Turkey, and the Central Asian countries in the context of energy, transport, and regional security. However, sanctions and technological restrictions have weakened Russia’s role as a key technology partner for developing countries. Therefore, cooperation with Russia is largely driven by tactical and short-term interests. Overall, the strategy of “selective access to markets and technologies” for these countries does not mark the end of the policy of balance, but rather its new phase. Turkey, India, Brazil, Vietnam, Azerbaijan, and other developing countries are pursuing neutrality not as a unified political position, but as a flexible, sector-specific approach. This allows them to simultaneously manage risks and maximize benefits from geopolitical competition in a multipolar international system.

GSR: How does the new strategy influence the US role in the South Caucasus peace process, particularly in the Armenian-Azerbaijani conflict?

Tamilla Gulami: As is well known, the US is shaping its role in the South Caucasus, including in the normalization of relations between Azerbaijan and Armenia, based on the new strategy, based on the goal of restructuring regional balances and limiting the global influence and capabilities of China and Russia (including Iran). The US no longer views the South Caucasus simply as a space for post-conflict diplomacy, but as a strategic hub where Eurasian ties are being reimagined. The US approach is to view relations between the two countries, in the context of a concluded conflict, as part of a broader geopolitical and economic architecture. It is in this context that the TRIPP project, signed on August 8, 2025, during a meeting of the leaders of Azerbaijan, Armenia, and the US in Washington, and the Zangezur Corridor, its key component, have become a concrete economic and political interest for Washington in the region. A glance at the map reveals that for the United States, this route is not only a tool for normalizing Armenian-Azerbaijani relations, but also an alternative logistics and trade artery along the Central Asia-Caspian-South Caucasus-Europe axis, thereby sidelining Russia and, to some extent, Iran. The US approach to the TRIPP project also influences the mediation model. Washington does not limit the peace process to a purely political agreement, but rather encourages the parties to reach institutional agreements in the areas of transportation, customs, infrastructure, and investment. Therefore, the Zangezur Corridor is of particular importance to the United States in terms of its legal status, security mechanisms, and international oversight format. Washington is not interested in this corridor being either subsumed under Russia’s security model or entirely under national control. The US prefers an international, pro-Western, and technically managed model. Under the TRIPP project, the US approach to Armenian-Azerbaijani relations is becoming asymmetrical. Armenia is viewed as a strategic transit link for the United States and Western institutions, and reducing its security dependence on Russia is a key goal. Azerbaijan, meanwhile, is seen as a key guarantor in energy, logistics, and regional stability. While such steps may partially undermine the US’s image as a completely neutral intermediary, they demonstrate that Washington’s real interests are focused not only on the political formula for peace but also on its economic outcomes. It is particularly noteworthy that the Zangezur Corridor is also important for the United States in terms of developing alternatives to China’s Belt and Road Initiative, and through the TRIPP project, Washington seeks to prevent the uncontrolled strengthening of Chinese capital and logistical dominance along the route connecting the South Caucasus with Europe. This transforms the process of resolving Armenian-Azerbaijani relations into part of global competition and imparts additional geopolitical implications. For Washington, peace no longer simply means an end to the military-political confrontation but also the question of the conditions under which the region will be integrated into global trade and technological chains. This takes the US role in the South Caucasus beyond the scope of classical mediation and brings it closer to the position of a regional architect of order and designer of economic architecture.

GSR: To what extent might US diplomatic and economic initiatives in the region be intensified? Is the US a potential new mediator after the Minsk Group?

Tamilla Gulami: Although the OSCE (formerly the Conference on Security and Cooperation in Europe) was established as a mediation mission for the peaceful resolution of the Armenian-Azerbaijani conflict, and since 1997 has been co-chaired by the US, Russia, and France, unfortunately, this mission has not produced any positive results until 2020. On the contrary, Armenia’s occupation policy towards Azerbaijan has continued to steadily escalate. On August 8, 2025, during a meeting of the US, Azerbaijan, and Armenian leaders in Washington, the Peace Treaty between Armenia and Azerbaijan was initialed. On September 1, 2025, at the request of both countries, the OSCE Ministerial Council, meeting based on the consensus of 57 member states, terminated its 33-year operation (effectively, its inactivity). Thus, the OSCE Minsk Group was officially dissolved as of November 30, 2025. It should be noted that after the OSCE Minsk Group effectively ceased to be active, the United States’ ability to intensify diplomatic and economic initiatives in the South Caucasus has significantly increased. When Donald Trump came to power, the US’s main priorities were Russia, China, and Iran, as well as the Russian-Ukrainian war. The South Caucasus seemed to be sidelined by these issues. However, the current geopolitical conditions have moved Washington away from its position as a passive observer in the region and toward the role of a potential new mediator and initiator. Events have shown that this intensification was not limited to the normalization of Armenian-Azerbaijani relations, but was aimed at reshaping the entire geopolitical and economic architecture of the South Caucasus. In its new diplomatic strategy, the US favors bilateral and flexible negotiation mechanisms over classic multilateral formats. While conducting political dialogue with Armenia and Azerbaijan, Washington seeks to maintain influence in its interactions with other key regional states—Georgia, Turkey, Iran, and Russia. It is particularly important to note that coordination with Turkey, as a regional power, is of strategic importance to the United States, as Ankara is a NATO member and a close ally of Azerbaijan, representing a key element of regional balance. Today, Georgia is also the United States’ most reliable partner in the region in terms of Western integration.
Within the framework of the TRIPP (Zangezur Corridor) project, Washington is promoting projects in the areas of transportation, logistics, energy security, and digital infrastructure, seeking to more closely integrate the South Caucasus into global trade chains and establish control over the Middle Corridor. Thus, increased US economic activity is becoming a key tool complementing diplomatic initiatives. A glance at the map reveals that Azerbaijan, thanks to its energy resources and transit opportunities, Armenia as a potential transit link, and Georgia as a gateway to the West via the Black Sea, will play a significant role in the US economic agenda. Consequently, the new mediating role of the US as a superpower will play a decisive role in the positions of the South Caucasus states. As noted above, US activity in the region creates special opportunities for Azerbaijan in terms of energy exports, opening transport corridors, and maintaining the political balance. Armenia, meanwhile, views Washington’s initiatives as an opportunity to reduce its security dependence on Russia and deepen ties with the West. Georgia, an established US partner, can further strengthen its role as a bridge in regional processes. Turkey, as a regional power and NATO member, plays an important mediating role in implementing US initiatives. Amid all these developments, the countries that have maintained their geopolitical influence for many years and are experiencing the greatest concern are undoubtedly Russia and Iran. Both countries perceive increasing US activity as a threat to their spheres of influence, necessitating a more balanced and gradual approach from Washington. Thus, in the post-Minsk phase, increased US diplomatic and economic activity in the South Caucasus appears entirely feasible. At the same time, America is not so much acting according to old models as it is seeking to increase its political weight. Therefore, everything will be built around the TRIPP project and in a format that takes into account the geopolitical interests of all parties. The US will strive not to become the sole decisive actor in the region, but to play a guiding role in shaping a new balance by gaining control over regional states—Azerbaijan, Armenia, Georgia, Turkey, and, indirectly, Iran and Russia. This will undoubtedly take Washington’s role in the South Caucasus beyond formal mediation and elevate it to the level of strategic moderator and economic initiator.

GSR: How will the US approach the role of Russia and Iran in the South Caucasus?

Tamilla Ghulami: The new US strategy envisions steps aimed at making other global powers dependent on it. For many years, Russia and Iran have sought to maintain their presence in the South Caucasus, influencing countries in the region through various means, including creating and sustaining flashpoints of conflict. In recent years, US policy in the South Caucasus has increasingly focused on limiting the regional influence of Russia and Iran. This approach is based less on direct military confrontation than on the use of political, economic, and institutional tools. Naturally, whether this approach escalates into a military confrontation will depend on whether both countries ignore sanctions. For the US, Russia is the main force seeking to maintain a post-Soviet zone of influence in the South Caucasus. Washington is attempting to weaken Moscow’s dominance through security, expanding alternative partnerships with countries in the region in the areas of security and energy. In this context, cooperation with NATO, institutional rapprochement with the European Union, and, especially, the development of energy routes bypassing Russia are the main pillars of the US strategy. The goal is to gradually devalue Russia’s role as a “mediator and protector.” With respect to Iran, the US is pursuing a strategy of isolation and control. Iran’s main instruments of influence in the South Caucasus are border trade, religious and ideological ties, and transport corridors. Washington seeks to prevent countries in the region from deep strategic dependence on Iran and to promote alternative transit and energy projects. In particular, the risk of sanctions remains a tool of political pressure for the US. An important element of the new strategy is also expanding the options for regional states and bringing them to a wider audience. The US is not relying on a direct call to sever ties with Russia and Iran, but on offering countries in the region access to Western markets, financial institutions, and technology, hoping for a gradual shift in the balance. Thus, the influence of Russia and Iran is intended to be weakened not by force, but through competition, while providing security guarantees to the countries of the South Caucasus. In its policy in the South Caucasus, the United States is focusing not on harsh confrontation, but on long-term structural change. The center of this strategy is the withdrawal of regional countries from closed spheres of influence and their integration into a more open and multilateral geopolitical environment. This strategy automatically narrows the room for maneuver for Russia and Iran, keeping both countries under US control, while the states of the region gain the ability to suppress manifestations of separatism on their territory. Let me remind you that the roots of separatism in Azerbaijan were nipped in the bud on the night of September 19-20, 2023, after the Azerbaijani army conducted an anti-terrorist operation against illegal armed groups of Armenia stationed in territories of Karabakh outside our control…
“US strengthens Its presence through transport corridors” -Tamilla Gulami, Part 2

GSR: To what extent does the new strategy strengthen the US presence in the region through transportation corridors and infrastructure projects?
Tamilla Gulami: Transportation corridors and major infrastructure projects play a key role in the new US strategy, and this approach significantly strengthens the US presence in the regions. By supporting the development of key routes, the US seeks to expand its influence in the region not through military means, but primarily through economic and political instruments. This strategy creates an opportunity for the US to build long-term cooperation with local partners, diversify trade and energy flows, and reduce the region’s dependence on alternative centers of power. For the US, transportation corridors and logistics infrastructure are not only economic projects but also a means of geopolitical influence. Promoting new and alternative routes increases the security and resilience of East-West and North-South trade routes, paving the way for a more active US role in global supply chains. By engaging in infrastructure projects through financial and technical support, as well as by shaping the regulatory framework, the United States also influences the rules of the game in the region. This approach also has a security dimension. Protecting energy transport and critical logistics lines is of strategic importance to the United States, and developing transport corridors creates alternative options in crisis situations. At the same time, the US presence in the region is being formed in a competitive environment. The existing mechanisms of influence of Russia and China, as well as the desire of countries in the region to pursue a balanced foreign policy, to a certain extent limit the scope of the American strategy. Therefore, the US is strengthening its presence in the region not so much physically as functionally and institutionally through transport corridors and infrastructure projects. This presence serves to advance US economic, political, and security interests and serves as an important tool in the competition for influence in the region.

GSR: What risks to regional stability could a stronger US presence pose—for example, increased tensions with Russia or Iran?
Tamilla Gulami: A growing US presence in the region, especially through transport corridors and strategic infrastructure projects, creates both opportunities and serious risks for regional stability. The primary source of these risks is the further intensification of existing competition between major powers. If US activism is perceived by actors such as Russia and Iran as interference in their spheres of interest, which is virtually inevitable, this process will lead to increased geopolitical tensions.
First of all, the Russian factor is coming to the fore. For many years, Russia has viewed the region, particularly the post-Soviet space, as well as the spheres of transportation, energy, and security, as its traditional zone of influence, effectively perceiving these countries as dependent. US support for alternative routes and Western-oriented infrastructure projects could be viewed by Moscow as an imbalance in the geopolitical balance, although Russia has remained silent on the matter for now. The reason for this is its aggressive policy toward Ukraine, where it has also encountered a stalemate. However, this could lead to retaliatory measures from Russia, such as increased political pressure, the use of energy instruments, or a tougher stance in existing conflicts. This dynamic is a factor weakening regional stability and creating new flashpoints. From Iran’s perspective, the increased US presence creates risks primarily in the context of security and sanctions. Iran views transport and transit routes in the region as an important tool for expanding its economic and political influence. After Azerbaijan liberated its territories from Armenian occupation during the 44-day Karabakh War, Iran declared the opening of the Zangezur Corridor its “red line.” This is because US-backed alternative corridors (called TRIPP) could weaken Iran’s transit role and exclude it from regional projects. As a result, Tehran may be inclined to more aggressive diplomatic rhetoric, asymmetric measures, or leverage through regional allies, which exacerbates tensions. However, domestic protests have, to a certain extent, forced Iran to temporarily back down. As a rule, intensifying competition between major powers forces countries in the region to make difficult choices. States seeking to maintain a balance between the United States, Russia, and Iran may find themselves under pressure from the other side if they lean toward one. This situation could deepen domestic political divisions, create foreign policy uncertainty, and weaken regional cooperation mechanisms. Currently, Azerbaijan is perhaps the only state in the region that has managed to maintain political balance. Historically, the Republic of Azerbaijan has not been prone to aggression or conflict, but has only responded to occupation with counterattacks. Another risk is the potential for the region to become a geopolitical tool. If transport corridors and infrastructure projects cease to be a means of economic cooperation and become an arena for competition between major powers for influence, this will call into question the security, sustainability, and economic viability of these projects, and increase the risk of potential conflict. Ultimately, a stronger US presence in the region, while creating alternatives and economic opportunities in the short term, could, in the long term, lead to increased tensions with Russia and Iran, deepening competition between major powers, and increasing geopolitical pressure on countries in the region. Therefore, balanced policies, inclusive cooperation mechanisms, and diplomatic frameworks capable of managing competition are crucial for maintaining regional stability.

GSR: What advantages can Azerbaijan gain from growing US involvement in the region?

Tamilla Gulami: Growing US involvement in the region will create significant advantages for Azerbaijan in economic, political, and security terms. As noted in previous answers, US interest in transport corridors, energy, and infrastructure projects further strengthens Azerbaijan’s geostrategic position and increases its role in regional and global processes. These advantages are primarily related to access to investment, strengthened security mechanisms, and opportunities for integration into new markets. First of all, from an investment perspective, US activity in the region opens significant opportunities for Azerbaijan. American companies and financial institutions can act as potential investors in energy, renewable energy, logistics, port infrastructure, digital technologies, and transportation. Such investments are not limited to capital inflows but also create conditions for the introduction of advanced technologies, management experience, and international standards. This could accelerate the diversification of Azerbaijan’s economy and enhance the competitiveness of the non-oil sector, as the country currently needs to make a significant, albeit parallel, transition from the oil to the non-oil sector. In any case, Azerbaijan is not in control of global oil prices. In the security sphere, deepening cooperation with the United States will also strengthen the country’s strategic advantages. US experience in border security, energy infrastructure protection, cybersecurity, and maritime security is an important resource for Azerbaijan. This cooperation will help ensure the security of the country’s key energy and transport corridors and increase resilience to regional risks. At the same time, dialogue with the United States on security will strengthen Azerbaijan’s position in the international security architecture. Growing US involvement in the region also expands Azerbaijan’s opportunities for market access. Deepening economic ties with the United States and its partners will facilitate access for Azerbaijani products to larger and more lucrative markets. Particularly given the attractiveness of Azerbaijan’s role in the Middle Corridor for the United States, strengthening the country’s position as an important hub between European and Asian markets will lead to increased trade volumes and enhance the prospect of Azerbaijan becoming a regional trading hub. Cooperation with the United States will also positively impact Azerbaijan’s international standing and diplomatic maneuverability. For a country pursuing a balanced policy among major powers, the US factor can provide additional diplomatic support, creating opportunities for more flexible protection of national interests both regionally and globally. Thus, US interest in the region provides Azerbaijan with important advantages in the form of increased investment attractiveness, strengthened security mechanisms, and expanded access to international markets. Effective realization of these advantages depends on pursuing a balanced foreign policy, maintaining the priority of national interests, and applying a flexible strategy in the context of regional competition.

GSR: To what extent does the US view Azerbaijan as a key strategic partner in the South Caucasus?

Tamilla Gulami: Currently, the US views Azerbaijan not as the sole and exclusive strategic partner in the South Caucasus, but as a significant and functional partner. This approach is part of a broader US strategy to ensure security and geopolitical balance in the region and is aimed at strengthening security, protecting energy and transport corridors, and balancing the influence of other major powers. For the US, Azerbaijan is important primarily due to its geostrategic location. Situated between the Caspian, Black, and Mediterranean Seas, Azerbaijan is a key hub for energy and transport in the region. Washington views this location as an important element of the South Caucasus security architecture, particularly in the context of strengthening European energy security. Energy projects implemented through Azerbaijan align with US policy to reduce dependence on Russian gas, giving the partnership strategic substance. In the security sphere, US cooperation with Azerbaijan is practical and limited, but focused. This includes ensuring the security of energy infrastructure, maritime security, counterterrorism, and protecting transit routes. The United States views Azerbaijan not as a NATO ally, but as an important partner capable of contributing to regional stability. This approach allows Washington to maintain influence in the region without a direct military presence. On the other hand, the United States views Azerbaijan as a balancing actor in the South Caucasus. Azerbaijan pursues a balanced foreign policy between Russia, Iran, Turkey, and the West, which creates both opportunities and limitations for the United States. The opportunity lies in the fact that Azerbaijan is not fully integrated into the orbit of any single power center, leaving room for cooperation with the United States. The limitation, however, is that Azerbaijan avoids deep military alliances or security agreements that would contradict its policy of balance. Another factor influencing the perception of Azerbaijan as a strategic partner is regional conflicts and the post-conflict reality. The United States advocates for long-term stability in the region and understands that Azerbaijan is a key player in this process. However, Washington also seeks to avoid escalating confrontations and therefore pursues a cautious and balanced approach in its relations with Baku. Azerbaijan is strategically important to the United States in terms of balancing the influence of other powers, particularly given its proximity to Iran and its lack of full integration into Russia’s sphere of influence. The United States sees potential in expanding its presence in the region through Azerbaijan to limit the influence of both Russia and Iran, but prefers to do so through economic, diplomatic, and institutional means rather than through open confrontation. Thus, the United States views Azerbaijan as a key, but not exclusive, strategic partner in the South Caucasus. The depth of this partnership remains dynamic and depends on US regional strategy, the dynamics of major power rivalry, and Azerbaijan’s balanced foreign policy. The relationship between the United States and Azerbaijan is not fixed and immutable, but rather dynamic and contextual. As Washington’s priority in the region increases, whether in the areas of energy security, transportation corridors, or limiting the influence of other powers, cooperation may become more active and multifaceted. Should the US shift its focus to other regions, the level of interaction could decline. If competition between major powers escalates into a confrontational phase, Washington may expect a more definitive position from Baku, potentially clashing with Azerbaijan’s policy of rebalancing. Under such circumstances, the partnership will either be confined to a more cautious framework or focused on specific areas. As a result, US-Azerbaijani relations are emerging not as a rigid strategic bloc, but as a flexible partnership model, periodically strengthening or weakening depending on regional and global geopolitical conditions. This model provides both sides with room to maneuver, but maintains structural variability in the depth of interaction and, for now, limits the formation of long-term strategic commitments.

GSR: What economic benefits could cooperation with the US bring to Azerbaijan?

Tamilla Gulami: Cooperation with the US can undoubtedly bring significant, multifaceted, and long-term economic benefits to Azerbaijan. These benefits are primarily related to the development of the energy sector, the expansion of the country’s transit and logistics capabilities, and the attraction of foreign direct investment. The energy sector is one of the key economic pillars of cooperation. For many years, the US has provided political and institutional support for the expansion of Azerbaijan’s energy projects into international markets. This interaction ensures the sustainability of oil and gas production and exports, while simultaneously strengthening Europe’s energy security. Furthermore, the participation of US companies and financial institutions contributes to increased transparency in the energy sector, improved governance standards, and more effective risk sharing. In recent years, cooperation with the US has opened up new opportunities in renewable energy, energy efficiency, and the green transition, contributing to the diversification of Azerbaijan’s energy strategy. In terms of transit and logistics, cooperation with the US strengthens the country’s geo-economic position. The US strategy to secure and diversify global trade routes strengthens Azerbaijan’s role in the East-West and North-South corridors. US-supported infrastructure projects and logistics initiatives are helping to transform Azerbaijan into an important transit hub between Europe and Asia. This brings economic benefits in the form of increased transit revenues, development of the transport sector, and the creation of new jobs in related sectors. From an investment perspective, cooperation with the US is particularly significant. American investments are typically long-term, technology-oriented, and accompanied by institutional reforms. They encompass not only energy and transport, but also information technology, agriculture, financial services, and industry. The presence of US investors will enhance the international reputation of Azerbaijan’s investment climate and send a positive signal to other Western investors. The contribution of such investments to the reconstruction of Karabakh after 30 years of occupation could be particularly significant. Overall, cooperation with the US is an important factor in accelerating economic growth, promoting economic diversification, and deepening Azerbaijan’s integration into the global economic system. Modernizing the energy sector, fully realizing transit potential, and attracting high-quality investment will strengthen the country’s long-term economic resilience and its position in regional competition. For a country that has endured decades of war, securing a worthy place in the new world order is of particular importance.

GSR: What political risks could increased US influence create for Azerbaijan? (Potential pressure on other political processes and an expanded role for US infrastructure)
Tamilla Gulami: In addition to the positive US influence in the region, Azerbaijan’s growing influence, in particular, creates certain economic and security opportunities, but this necessitates not ignoring a number of political risks for our country. These risks are primarily related to potential pressure on domestic politics through its own agent networks, indirect influence on decision-making, and an expanded political role through US infrastructure projects. These risks are particularly sensitive as Azerbaijan strives to pursue a balanced and multi-vector foreign policy. First and foremost, the risk of potential pressure on domestic politics should be noted. For many years, issues of democracy, human rights, and governance have been prominent in US foreign policy. The active influence of the United States increases the likelihood that these issues will be raised more actively in bilateral relations. In some cases, this can be seen as a direct impact on domestic political processes, increasing demands for reform, and increasing the role of external factors in shaping the political agenda. Such pressure could lead to a split in public opinion and geopolitical implications for domestic political debate. An increased US role in economic and infrastructure projects could force Azerbaijan to coordinate more closely with the US in certain areas. In particular, as US influence grows in strategically important transport corridors, energy infrastructure, and digital networks, external interests must be taken into account when making policy decisions related to these projects, which could limit national policy options in the long term. An expanding US infrastructure role also creates political risks in relations with other regional powers. Russia and Iran will undoubtedly view an increased US role in Azerbaijan’s strategic infrastructure as a threat to their own interests. This could complicate Azerbaijan’s regional rebalancing policy and increase political and diplomatic pressure from various directions. Of course, we are assessing these risks, and therefore some gaps in Azerbaijan’s foreign policy may emerge. Our country is under pressure from its neighbors, but hostility benefits no one. Therefore, I believe that, in addition to this, the impact of rapprochement with the US on issues of domestic legitimacy should also be considered. US support and criticism can be interpreted differently by domestic political figures and become a tool for political struggle. This could lead to a resurgence of foreign influence in domestic political discourse and, in some cases, a weakening of interest in public policy. Therefore, the government must implement governance reforms and take steps to address domestic issues to avoid potential gaps.
Azerbaijan’s primary challenge is maintaining a balance with other partners while simultaneously deepening cooperation with the United States. Excessively expanding the US role could create the risk of Azerbaijan being perceived as an independent and balanced player, while also being part of certain geopolitical blocs. However, the US, which advocates for stability and peace in the region and initialed the Peace Agreement between Armenia and Azerbaijan, is not currently interested in changing this course. Managing these risks depends on Azerbaijan continuing a pragmatic, balanced, and nationally-interested foreign policy, as well as maintaining the influence of foreign factors within institutional mechanisms.

GSR: How might this shift in US strategy impact the balance of power between Azerbaijan, Armenia, Turkey, Russia, and Iran?
Tamilla Gulami: The observed shift in US regional strategy, particularly its more active engagement through transportation corridors, energy security, and institutional mechanisms of influence, has the potential to significantly impact the balance of power in the South Caucasus and the surrounding region. These changes are gradually shifting the region from a unipolar or bipolar model of influence to a multipolar structure and strengthening the US role in this system. As a result, the existing balance between Azerbaijan, Armenia, Turkey, Russia, and Iran is being reshaped under new conditions. For Azerbaijan, this shift in US strategy expands its room for maneuver. The growing US role strengthens Azerbaijan’s alternative channels of partnership vis-à-vis Russia and Iran and gives Baku greater flexibility in its foreign policy. This strengthens Azerbaijan’s proactive position in regional projects and makes it an indispensable player in the energy and transit sectors. At the same time, the US factor strengthens Azerbaijan’s position in the region not only as a military power but also as an actor relying on economic and diplomatic influence. For Armenia, the US’s increased involvement creates an opportunity to diversify its geopolitical dependencies to a certain extent. Particularly in the run-up to the June 2026 elections, one of the decisive factors for Pashinyan is that the security architecture and policies, long primarily tied to Russia, can be relatively balanced amid growing US attention. While this will expand Armenia’s foreign policy maneuverability, it also poses a high risk of a more sensitive and risky situation in relations with Russia. At the same time, a stronger US role in the South Caucasus expands Armenia’s options, but this choice is fraught with serious domestic and foreign political risks. Turkey is one of the most important indirect beneficiaries of US strategy in the regional balance of power. The US’s increased use of economic and institutional instruments in the region increases Turkey’s role in transportation, energy, and security. Under these circumstances, Turkey can align its cooperation with the United States with its claims to regional leadership and strengthen its status as the main connecting country in the South Caucasus. This increases Turkey’s weight as a NATO member and regional power, turning it into a key pillar of the multipolar balance in the region.
The change in US strategy toward Russia clearly creates the risk of a narrowing of its sphere of influence. US support for alternative routes, energy projects, and institutional mechanisms weakens Russia’s traditional dominant role in the South Caucasus. However, Russia can pursue a more proactive, and sometimes even assertive, policy to defend its position. As a result, Russia will have to adopt a more reactive stance in regional processes, which could lead to a relative shift in the balance of power.
From Iran’s perspective, an increased US role primarily raises security and transit concerns. An expanded US presence in the region will narrow Iran’s geopolitical space for maneuver and limit its role in regional projects. In particular, US-backed alternative transport corridors are intended to weaken Iran’s transit potential and exclude it from regional economic processes. This could push Iran toward a more cautious, but sometimes even more assertive, stance. Overall, this shift in US strategy decentralizes the balance of power in the region and reinforces the trend toward multipolarity. No single actor remains completely dominant; instead, different powers divide their influence in different areas. In this new balance, the US acts directly as a hegemon, serving as a force shaping rules and relationships. This situation creates more room for maneuver for countries in the region, but also entails the risk of increased competition and uncertainty. Thus, the increased role of the United States shifts the balance of power in the South Caucasus and the surrounding region toward a more complex but multipolar structure offering more options.

GSR expresses its deep gratitude to Tamilla Gulami for the interview and for kindly providing her valuable expert insights.

Наш центр рад представить эксклюзивное интервью с Тамиллой Гулами, экспертом Азербайджанской Республики по международным отношениям. В этой беседе она раскрывает сложные геополитические процессы в Южном Кавказе, подробно анализирует роль США, России, Турции и Ирана, а также делится прогнозами о том, как новые международные инициативы могут повлиять на баланс сил в регионе. Мнение Тамиллы Гулами дают уникальную возможность заглянуть за кулисы Кавказской дипломатии и понять, какие вызовы и возможности стоят перед странами региона сегодня.

GSR: Как новая стратегия США (2025) по сравнению со стратегиями предыдущих администраций меняет подход Америки к глобальной политике?

Тамилла Гулами: В целом отмечу, что стратегия Соединённых Штатов Америки опирается на десятилетия, и какой-либо новый президент не может изменить эту стратегию. Всем известно, что у США существует так называемое «глубинное государство», и стратегия, выстраиваемая в отношении самих США и стран мира, однозначно применяется системно. Различия в подходах президентов заключаются лишь в форме их представления. Стратегия Соединённых Штатов за последний год существенно отличается от подходов предыдущих администраций к глобальной политике тем, что США представили иную систему в международной системе и в процессе переустройства мира. Создавалось впечатление, что если в прежние периоды США выступали в большей степени как глобальный лидер и защитник либерального международного порядка, то в стратегии 2025 года, особенно в период администрации Трампа, эта роль была помещена в более прагматичную, более избирательную рамку, ориентированную на минимизацию рисков.
Совершим экскурс в недавнее прошлое. Например, в период правления Барака Обамы на первый план выдвигались дипломатия, мягкая сила, особенно мультиралитаризм, и через международные институты предпринимались попытки обеспечить глобальную стабильность. Позднее этот акцент на мягкой силе был уравновешен подходом администрации Трампа «America First», при котором сужался груз международных обязательств, которые Соединённые Штаты брали на себя годами, а глобальное лидерство в большей степени обусловливалось национальными экономическими и безопасностными интересами. Обратите внимание: после Трампа администрация Байдена, имитируя очередной баланс между этими двумя подходами, выдвинула противостояние демократии и авторитаризма как основной приоритет внешней политики, превратив его в идеологическую ось. 20 января 2025 года Трамп вновь пришёл к власти, и в стратегии 2025 года мы наблюдали, что, хотя он полностью не устранил идеологическую линию администрации Байдена, она была отодвинута на второй план. Очередная политика баланса…
Согласно новому подходу, складывается впечатление, что США уже не считают целесообразным вмешиваться в глобальные процессы с одинаковой интенсивностью повсюду, напротив — они отдают предпочтение активному участию в стратегически значимых регионах, особенно реализуя механизмы влияния косвенными способами. В войне между Россией и Украиной администрация Байдена, несмотря на то, что полностью разорвала дипломатические отношения с Россией, при администрации Трампа через очередную политику баланса демонстрируется постепенный отказ от роли «мирового полицейского» и превращение в актора, который в большей степени координирует и задаёт направление. Эта стратегия наблюдается и в отношении других крупных держав мира. Создаётся впечатление, что США вовлекают в игру страны, претендующие на статус новых мировых держав, дезориентируют их и в конечном итоге в момент, когда требуется принятие решения, выдвигают собственные приоритетные вопросы и получают желаемое.
Особо следует обратить внимание на проект Среднего коридора, в котором значительную роль будет играть и Азербайджан: США и здесь не намерены оставлять Китай без контроля. Фактически этот подход, с одной стороны, демонстрирует стремление сохранить возможности как для конкуренции, так и для сотрудничества в ограниченных рамках. Продвижение Китая в технологической сфере, торговле и региональной безопасности рассматривается с одной призмы, отношения с Россией через призму региональных конфликтов и стратегической стабильности, и все шаги этих двух стран удерживаются под контролем. Одновременно, предпринимая такие шаги, США демонстрируют своё отношение к военным вмешательствам, превращая их уже в исключение, и в конфликтах предпочитают оказывать влияние не через прямое участие, а посредством региональных союзников, партнёрств в сфере безопасности, экономических санкций и технологического превосходства.
Таким образом, принимая всё это во внимание, мы видим, что политика, проводимая США до настоящего времени, как будто сместилась от идеологического лидерства к прагматичному управлению, и фундаментальная причина этого изменения заключается в том, что США заново определяют свою роль в глобальной системе, формируя себя как более гибкого, более избирательного актора, соответствующего меняющимся международным реалиям.

GSR: В какой степени новая стратегия ориентирована больше на национальные интересы США, чем на продвижение демократии и универсальных ценностей?

Тамилла Гулами: При рассмотрении новой стратегии создаётся впечатление, что США полностью не исключают продвижение демократии и универсальных ценностей, однако в качестве основного приоритета выдвигают национальные интересы США. Но в период, когда глобальная политика и конфликты переплетены, особенно в процессе переоформления мира, в шагах, предпринимаемых в направлении делимитации и демаркации границ, в течение ближайших трёх лет будет продолжаться вступление в новый этап мирового порядка. Думаю, что после того как все эти порядки займут своё место, США вновь вернутся к процессу требования демократии и универсальных ценностей.
Отношение США к национальным интересам особенно можно увидеть в стратегических документах, принятых в последние годы. Обращая внимание на эти документы, мы видим, что они ориентированы не столько на агитацию глобальных ценностей, сколько на обеспечение безопасности цепочек поставок и защиту экономико-технологического развития. Этот подход выбран также для того, чтобы сократить внешнюю зависимость США в стратегических сферах, чтобы подобные производства осуществлялись либо внутри страны, либо через надёжных партнёров.
Тем самым демократия и универсальные ценности в новой стратегии становятся не столько нормативной целью, сколько служат внутренним национальным интересам США. Следует признать, что на протяжении многих лет США практически несли на своих плечах бремя почти всего мира…

GSR: Повлияет ли новая стратегия на уровень участия США в глобальных конфликтах? Если да — в какой форме это произойдёт?

Тамилла Гулами: Новая стратегия США, по всей видимости, напрямую повлияет на уровень участия в конфликтах, поскольку заметны определённые изменения в самой форме участия. Так, США, похоже, поэтапно отходят от модели широкомасштабных военных вмешательств и прежнего формата глобального лидерства, которому они отдавали предпочтение в предыдущие периоды. Однако, как государство, осуществляющее контроль на мировом уровне, они по-прежнему остаются и будут оставаться таковыми.
В рамках новой стратегии США уже не выступают напрямую как военная сила, а в отношении государств, не находящихся под их контролем, особенно обладающих ядерными программами, и предпочитают оказывать влияние через своих союзников, используя дипломатические, экономические, технологические инструменты и санкции. Это даёт основания утверждать, что США не отстранились от глобальных процессов, напротив, они вновь демонстрируют себя не просто как государство с претензией на лидерство, а как лидер и сверхдержава.

GSR: Может ли подобная стратегия привести к ослаблению роли США как основного гаранта международной стабильности?

Тамилла Гулами: США не откажутся напрямую от роли «глобального полицейского». Возможно, поэтапно будет создаваться подобное впечатление. Однако если США действительно отойдут от этой роли, то в мире, где и без того существуют противостояния, международная стабильность окажется под ещё большей угрозой. Почему я прихожу к такому выводу? Потому что, если обратиться к истории, можно увидеть, что на протяжении долгих лет США выступали основным оплотом безопасности в международной системе, напрямую вмешивались в конфликты, брали на себя безопасность своих союзников и играли роль защитника порядка, основанного на правилах, в глобальном масштабе.
В период перераспределения мира отход от этой роли автоматически увеличит риск возникновения вакуумов силы в ряде регионов. Если США уберут своё военное и политическое крыло из-под государств, находящихся в состоянии конфликта, это может создать условия для более свободного и более агрессивного поведения региональных держав, что, в свою очередь, приведёт к затягиванию конфликтов или возникновению новых очагов напряжённости.
Особо отмечу, что сокращение роли актора, являющегося главным защитником международного порядка, основанного на известных правилах, создаст возможности для таких региональных сил, как Россия, Китай и даже Иран, более открыто испытывать существующие правила и продвигать альтернативные модели поведения, соответствующие их интересам.
Повторяю, что подобные шаги поставят под угрозу глобальную стабильность, выведут на авансцену упомянутые государства и, в случае реализации такого сценария, приведут к серьёзным последствиям. Поэтому, новая стратегия США не означает отказа от глобальных возможностей.
Со временем мы увидим, что вместо военного присутствия повсюду США будут стремиться более целенаправленно распределять свои ресурсы, повышать ответственность региональных партнёров и активнее использовать дипломатические, экономические и технологические инструменты. Поэтому речь не может идти об ослаблении , а может измениться лишь концепция и форма глобального лидерства. Иными словами, США по-прежнему останутся ключевой силой в международной системе, но перейдут к более избирательному, условному и стратегическому подходу в обеспечении безопасности.
Думаю, переход к новой стратегии следует оценивать именно таким образом.

GSR: Как новая стратегия отражает глобальную конкуренцию США с Китаем и Россией?

Тамилла Гулами: Стратегия, прозрачно и системно отражающая глобальную конкуренцию США с Китаем и Россией, по своей сути показывает, что эта конкуренция уже выходит за рамки классической военной плоскости и ведётся в технологической, экономической сферах и в сфере механизмов глобального влияния. Так, ограничение экспорта технологий направлено на сохранение стратегического превосходства США. Преследуется цель сдерживания продвижения Китая и России в таких областях, как искусственный интеллект, квантовые технологии, системы с высокой вычислительной мощностью. Целенаправленно введённые ограничения распространяются не только на американские компании, но и на технологический экспорт союзных государств, и в соответствии с новой стратегией нацелены на долгосрочное ослабление военного и промышленного потенциала соперничающих государств.
Следует отметить, что усиление давления на Китай и попытка установления над ним контроля занимают особое место в новой стратегии. Поскольку Китай рассматривается США не только как экономический конкурент, но и как система, стремящаяся изменить существующие международные правила в формирующемся новом мировом порядке. По этой причине планируется параллельное применение экономических, технологических и геополитических инструментов в отношении Китая. Ограничение доступа китайских компаний к глобальным рынкам, усиление политической и военной поддержки по тайваньскому вопросу, а также наращивание присутствия США в Индо-Тихоокеанском регионе являются ключевыми элементами данного подхода.
Тема России также занимает место в новой стратегии и в основном представлена в контексте безопасности и военных рисков. США рассматривают сближение России и Китая как угрозу глобальной стабильности и поэтому, с одной стороны, продолжают давление на Россию посредством санкций, а с другой — углубляют технологическую и экономическую конкуренцию с Китаем. Очевидно, что конкуренция США с Россией и Китаем по своей сути трансформируется и формируется уже не столько как идеологическое противостояние, сколько как стратегическая борьба, основанная на технологическом превосходстве, экономической зависимости и возможностях глобального влияния.

GSR: Какие преимущества и риски может создать данный курс США для стран Глобального Юга?

Тамилла Гулами: Текущий политический курс Соединённых Штатов создаёт для стран Глобального Юга наряду с новыми возможностями и серьёзные риски. Одним из ключевых преимуществ этого курса является расширение возможностей выбора этих стран в системе международных отношений. Сотрудничество с США предоставляет данным государствам возможность снизить зависимость от таких центров силы, как Китай и Россия, получить доступ к технологиям и источникам безопасности, а также к альтернативным финансовым ресурсам. Это может стимулировать проведение ими более гибкой и более сбалансированной внешней политики.
Следует отметить, что экономическая и политическая поддержка, предлагаемая США, как правило, предоставляется на определённых условиях. Эти условия могут проявляться в форме согласования внешнеполитических позиций, выступлений и голосования в международных организациях и на мероприятиях в поддержку интересов США, а иногда и в виде давления в направлении внутренних политических реформ, что косвенно может ограничивать возможности независимого принятия решений странами Глобального Юга.
Основной серьёзный риск заключается в том, что сближение с США превращает эти страны в часть геополитической конкуренции между крупными державами, что усиливает вероятность напряжённости в отношениях с Китаем и Россией, а также возникновения дополнительных проблем в торговой и сфере безопасности. Хотя новый стратегический курс США расширяет возможности выбора для Глобального Юга, он в целом не страхует страны данного региона от рисков политического давления и новой зависимости в долгосрочной перспективе. В любом случае формируемая система взаимодействия с мировой сверхдержавой создаёт возможность для стран Глобального Юга искать пути выстраивания для себя новой безопасной стратегии как во внутренней, так и во внешней политике.

GSR: Как традиционно проводящие политику баланса между США, Китаем и Россией развивающиеся страны воспримут данную стратегию?

Тамилла Гулами: Развивающиеся страны, традиционно проводящие политику баланса между США, Китаем и Россией — Турция, Индия, Бразилия, Вьетнам, Индонезия, Мексика, Южно-Африканская Республика, Казахстан, Узбекистан, Азербайджан, Саудовская Аравия и ОАЭ — воспринимают стратегию доступа к рынкам и технологиям не как идеологический выбор, а как модель прагматической адаптации. Для этих стран главной целью является не присоединение к конкретному геополитическому блоку, а обеспечение экономического роста, расширение технологических возможностей и сохранение свободы манёвра во внешней политике.
Политику селективного доступа, применяемую США в отношении критически важных технологий — искусственного интеллекта, полупроводников, оборонной промышленности и цифровых платформ — эти страны оценивают через призму двойственного подхода. Такие государства, как Индия, Турция и Вьетнам, стремятся углублять сотрудничество с США в сфере технологий и обороны, однако предпочитают делать это без разрыва экономических связей с Китаем. Доступ к рынку США имеет для них стратегическое значение с точки зрения высокодоходной продукции и инвестиций. Отношения с Китаем остаются особенно важными для Бразилии, Индонезии, Мексики, Южно-Африканской Республики и стран Центральной Азии в сферах производства, логистики и инфраструктуры. Вместе с тем эти государства, учитывая долгосрочные риски чрезмерной зависимости от китайских технологий, стремятся диверсифицировать сотрудничество в сферах с высокой добавленной стоимостью.
Связи с Россией сохраняют значение прежде всего для Азербайджана, Казахстана, Турции и государств Центральной Азии в контексте энергетики, транспорта и региональной безопасности. Однако санкции и технологические ограничения ослабили роль России как основного технологического партнёра для развивающихся стран. Поэтому сотрудничество с Россией в большей степени строится в рамках тактических и краткосрочных интересов.
В целом стратегия «селективного доступа к рынкам и технологиям» для этих стран означает не конец политики баланса, а её новую фазу. Турция, Индия, Бразилия, Вьетнам, Азербайджан и другие развивающиеся государства применяют нейтралитет не как единую политическую позицию, а как гибкий, отраслевой подход. Это позволяет им в условиях многополярной международной системы одновременно управлять рисками и извлекать максимальную выгоду из геополитической конкуренции.
GSR: Как новая стратегия влияет на роль США в процессе урегулирования на Южном Кавказе, особенно в армяно-азербайджанском конфликте?
Тамилла Гулами: Как известно, США формируют свою роль в Южном Кавказе, в том числе в процессе нормализации отношений между Азербайджаном и Арменией на основе новой стратегии, исходя из задачи перестройки региональных балансов и ограничения глобального влияния и возможностей Китая и России (включая Иран). Южный Кавказ для США уже рассматривается не просто как пространство постконфликтной дипломатии, а как стратегический узел, где переосмысливаются евразийские связи. Подход Соединённых Штатов заключается в том, чтобы рассматривать отношения между двумя странами на фоне завершённого конфликта как часть более широкой геополитической и экономической архитектуры.
Именно в этом контексте подписанный 8 августа 2025 года в Вашингтоне в ходе встречи лидеров Азербайджана, Армении и США проект TRIPP и выступающий его ключевым компонентом Зангезурский коридор превратились в конкретизированный экономико-политический интерес Вашингтона в регионе.
Если взглянуть на карту, можно увидеть, что для Америки данный маршрут является не только инструментом нормализации армяно-азербайджанских отношений, но и альтернативной логистической и торговой артерией по линии Центральная Азия — Каспий – Южный Кавказ – Европа, выводящей Россию и частично Иран за рамки ключевых процессов. Подход США к проекту TRIPP оказывает влияние и на модель посредничества. Вашингтон не ограничивает мирный процесс исключительно политическим соглашением, а стимулирует стороны к институциональным договорённостям в сфере транспорта, таможни, инфраструктуры и инвестиций.
Поэтому Зангезурский коридор имеет для США особое значение с точки зрения его правового статуса, механизмов безопасности и формата международного контроля. Вашингтон не заинтересован в том, чтобы этот коридор оказался либо в модели безопасности России, либо полностью в рамках национального контроля. США отдают предпочтение международной, прозападной и технически управляемой модели.
В рамках проекта TRIPP подход США к армяно-азербайджанским отношениям приобретает асимметричный характер. Армения рассматривается как стратегическое транзитное звено для США и западных структур, и снижение её зависимости от России в сфере безопасности является одной из ключевых целей. Азербайджан же оценивается как основной гарантирующий актор в энергетике, логистике и обеспечении региональной стабильности. Возможно, такие шаги частично ослабляют образ США как полностью нейтрального посредника, однако демонстрируют, что реальные интересы Вашингтона сосредоточены не только на политической формуле мира, но и на его экономических результатах.
Особо следует отметить, что Зангезурский коридор имеет для США значение и с точки зрения формирования альтернатив инициативе Китая «Один пояс, один путь», а посредством проекта TRIPP Вашингтон стремится предотвратить неконтролируемое укрепление китайского капитала и логистического доминирования на маршруте, соединяющем Южный Кавказ с Европой. Это превращает процесс урегулирования армяно-азербайджанских отношений в часть глобальной конкуренции и придаёт ему дополнительную геополитическую нагрузку.
Для Вашингтона мир означает уже не только прекращение военно-политического противостояния, но и вопрос о том, на каких условиях регион будет интегрирован в глобальные торговые и технологические цепочки. Это выводит роль США на Южном Кавказе за рамки классического посредничества и приближает её к позиции регионального архитектора порядка и дизайнера экономической архитектуры.
GSR: В какой степени могут активизироваться дипломатические и экономические инициативы США в регионе? США выступают потенциальным новым посредником после Минской группы?
Тамилла Гулами: Несмотря на то, что ОБСЕ (ранее — Совещание по безопасности и сотрудничеству в Европе) была создана как посредническая миссия для мирного урегулирования армяно-азербайджанского конфликта, и с 1997 года её сопредседателями являлись США, Россия и Франция, к сожалению, до 2020 года эта миссия не принесла никаких положительных результатов. Напротив, оккупационная политика Армении в отношении Азербайджана продолжала последовательно усиливаться.
8 августа 2025 года в ходе встречи руководителей США, Азербайджана и Армении в Вашингтоне Мирный договор между Арменией и Азербайджаном был парафирован, а 1 сентября 2025 года по обращению обеих стран решением Совета министров ОБСЕ на заседании, состоявшемся на основе консенсуса 57 государств-членов, было прекращено её 33-летнее функционирование (фактически — бездействие). Таким образом, Минская группа ОБСЕ была официально упразднена с 30 ноября 2025 года.
Следует отметить, что после фактической утраты активности Минской группы ОБСЕ возможности Соединённых Штатов по активизации дипломатических и экономических инициатив на Южном Кавказе значительно возросли. Когда Дональд Трамп пришёл к власти, основными приоритетами для США были Россия, Китай и Иран, а также российско-украинская война. Южный Кавказ казался находящимся в стороне от этих тем. Однако, существующие геополитические условия вывели официальный Вашингтон из позиции пассивного наблюдателя в регионе и приблизили его к роли потенциального нового посредника и инициатора. Ход событий показал, что эта активизация не ограничилась лишь нормализацией армяно-азербайджанских отношений, а была направлена на переоформление всей геополитической и экономической архитектуры Южного Кавказа.
В своей новой дипломатической стратегии США отдают предпочтение не классическим многосторонним форматам, а двусторонним и гибким механизмам переговоров. Параллельно ведя политический диалог с Арменией и Азербайджаном, Вашингтон стремится сохранять влияние на процессы во взаимодействии с другими ключевыми государствами региона — Грузией, Турцией, Ираном и Россией. Особенно важно отметить, что координация с Турцией как региональной державой имеет стратегическое значение для США, поскольку Анкара является членом НАТО и близким союзником Азербайджана, представляя собой один из ключевых элементов регионального баланса. Сегодня Грузия также выступает самым надёжным партнёром США в регионе с точки зрения интеграции с Западом.
В рамках проекта TRIPP (Зангезурский коридор) Вашингтон продвигает проекты в сферах транспорта, логистики, энергетической безопасности и цифровой инфраструктуры, стремясь теснее интегрировать Южный Кавказ в глобальные торговые цепочки, а также установить контроль над Срединным коридором. Таким образом, усиление экономической активности США выходит на передний план как основной инструмент, дополняющий дипломатические инициативы.
При взгляде на карту видно, что Азербайджан благодаря энергетическим ресурсам и транзитным возможностям, Армения как потенциальное транзитное звено, а Грузия как ворота к Западу через Чёрное море, будут играть важную роль в экономической повестке США. Следовательно, новая посредническая роль США как сверхдержавы займёт решающее место в позициях государств Южного Кавказа.
Как уже отмечалось выше, активизация США в регионе создаёт для Азербайджана особые возможности в сфере экспорта энергоресурсов, открытия транспортных коридоров и сохранения политического баланса. Армения же рассматривает инициативы Вашингтона как возможность снизить зависимость от России в сфере безопасности и углубить связи с Западом. Грузия, будучи уже сформировавшимся партнёром США, может ещё более укрепить свою роль моста в региональных процессах. Турция как региональная держава и член НАТО выполняет важную посредническую функцию в реализации инициатив США.
На фоне всех этих процессов странами, которые долгие годы сохраняли свое геполитическое влияние и испытывают наибольшую обеспокоенность, безусловно, являются Россия и Иран. Обе страны воспринимают возрастающую активность США как угрозу своим сферам влияния, что делает необходимым более взвешенный и поэтапный подход Вашингтона. Так, на постминской стадии усиление дипломатической и экономической активности США на Южном Кавказе выглядит вполне реальным. При этом Америка действует не столько по старым схемам, сколько старается нарастить свой политический вес. Поэтому всё будет строиться вокруг проекта TRIPP и в формате, который учитывает геополитические интересы всех сторон.
США будут стремиться не к тому, чтобы стать единоличным решающим актором в регионе, а к тому, чтобы, взяв под контроль региональные государства — Азербайджан, Армению, Грузию, Турцию и косвенно Иран и Россию, сыграть направляющую роль в формировании нового баланса. Это, без сомнения, выведет роль Вашингтона на Южном Кавказе за рамки формального посредничества и поднимет её до уровня стратегического модератора и экономического инициатора.
GSR: Как США будут относиться к роли России и Ирана на Южном Кавказе?
Тамилла Гулами: В новой стратегии США предусмотренные шаги направлены на формирование зависимости других мировых держав от себя. На протяжении многих лет Россия и Иран стремились сохранить своё присутствие на Южном Кавказе, оказывая влияние на страны региона различными способами, в том числе создавая и поддерживая очаги конфликтов.
В последние годы политика США на Южном Кавказе всё более отчётливо строится на ограничении региональных возможностей влияния России и Ирана. Этот подход основывается не столько на прямом военном противостоянии, сколько на использовании политических, экономических и институциональных инструментов. Разумеется, перейдёт ли этот подход в военную конфронтацию, будет зависеть от того, будут ли обе страны игнорировать санкции.
Для США Россия является основной силой, стремящейся сохранить постсоветскую зону влияния на Южном Кавказе. Вашингтон пытается ослабить доминирование Москвы через сферу безопасности, расширяя альтернативные партнёрства стран региона в области безопасности и энергетики.
В этом контексте сотрудничество с НАТО, институциональное сближение с Европейский союз и, особенно, развитие энергетических маршрутов в обход России являются основными опорами стратегии США. Цель состоит в постепенной девальвации роли России как «посредника и защитника».
В отношении Ирана США в большей степени проводят стратегию изоляции и контроля. Основными инструментами влияния Ирана на Южном Кавказе являются приграничная торговля, религиозно-идеологические связи и транспортные коридоры. Вашингтон стремится удержать страны региона от глубокой стратегической зависимости от Ирана и продвигать альтернативные транзитные и энергетические проекты. В частности, риск санкций сохраняется как инструмент политического давления в руках США. Важным элементом новой стратегии также является расширение возможностей выбора для региональных государств и вывод их на более широкую аудиторию.
США делают ставку не на прямой призыв к разрыву связей с Россией и Ираном, а на предложение странам региона доступа к западным рынкам, финансовым институтам и технологиям, рассчитывая на постепенное изменение баланса. Таким образом, влияние России и Ирана предполагается ослаблять не силой, а через конкуренцию, при этом обеспечивая странам Южного Кавказа гарантии безопасности. В своей политике на Южном Кавказе США делают ставку не на жёсткую конфронтацию, а на долгосрочные структурные изменения. В центре стратегии стоит вывод стран региона из замкнутых сфер влияния и их интеграция в более открытую и многостороннюю геополитическую среду. Эта стратегия автоматически сужает пространство манёвра для России и Ирана, удерживая обе страны под контролем США, а государства региона получают возможность пресекать проявления сепаратизма на своей территории.
Напомню, что в Азербайджане корни сепаратизма были пресечены в ночь с 19 на 20 сентября 2023 года после проведения Азербайджанской армией антитеррористической операции против незаконных вооружённых формирований Армении, размещённых на территориях Карабаха, находившихся вне нашего контроля.

GSR: В какой степени новая стратегия усиливает присутствие США в регионе посредством транспортных коридоров и инфраструктурных проектов?
Тамилла Гулами: В новой стратегии США транспортные коридоры и крупные инфраструктурные проекты занимают важное место, и этот подход в значительной степени усиливает присутствие США в регионах. Поддерживая развитие основных маршрутов, США стремятся расширить своё влияние в регионе не военными, а преимущественно экономическими и политическими инструментами. Эта стратегия создаёт для США возможность выстраивать долгосрочное сотрудничество с местными партнёрами, диверсифицировать торговые и энергетические потоки и снижать зависимость стран региона от альтернативных центров силы. Транспортные коридоры и логистическая инфраструктура для США — это не только экономические проекты, но и средство геополитического влияния. Продвижение новых и альтернативных маршрутов повышает безопасность и устойчивость торговых путей в направлениях Восток–Запад и Север–Юг, что создаёт условия для более активной роли США в глобальных цепочках поставок.
Присоединяясь к инфраструктурным проектам посредством финансовой и технической поддержки, а также через формирование нормативных рамок, США оказывают влияние и на формирование правил игры в регионе. Этот подход также имеет измерение безопасности. Защита энергетических перевозок и критически важных логистических линий имеет стратегическое значение для США, а развитие транспортных коридоров создаёт альтернативные возможности в кризисных ситуациях.
В то же время присутствие США в регионе формируется в конкурентной среде. Существующие механизмы влияния России и Китая, а также стремление стран региона проводить сбалансированную внешнюю политику в определённой степени ограничивают масштаб воздействия американской стратегии. Поэтому США усиливают в регионе не столько физическое, сколько функциональное и институциональное присутствие посредством транспортных коридоров и инфраструктурных проектов. Это присутствие служит продвижению экономических, политических и безопасностных интересов США и выступает важным инструментом в конкурентной борьбе за влияние в регионе.

GSR: Какие риски для региональной стабильности может создать усиление присутствия США — например, рост напряжённости с Россией или Ираном?
Тамилла Гулами: Рост присутствия США в регионе, особенно если он осуществляется через транспортные коридоры и стратегические инфраструктурные проекты, создаёт для региональной стабильности как возможности, так и серьёзные риски. Основным источником этих рисков является дальнейшее обострение уже существующей конкуренции между крупными державами. Если активизация США будет воспринята такими акторами, как Россия и Иран, как вмешательство в их зоны интересов, что фактически неизбежно, этот процесс приведёт к усилению геополитической напряжённости.
Прежде всего, на первый план выходит российский фактор. На протяжении многих лет Россия рассматривает регион, особенно постсоветское пространство, а также сферы транспорта, энергетики и безопасности как свою традиционную зону влияния, фактически воспринимая эти страны как зависимые. Поддержка США альтернативных маршрутов и ориентированных на Запад инфраструктурных проектов может быть расценена Москвой как нарушение геополитического баланса, хотя на данный момент Россия сохраняет молчание. Причиной этого является проводимая ею политика агрессии в отношении Украины, где она также столкнулась с тупиковой ситуацией. Тем не менее, это может привести к ответным мерам со стороны России ,например, к усилению политического давления, использованию энергетических инструментов или занятию более жёсткой позиции в существующих конфликтах. Такая динамика выступает фактором, ослабляющим региональную стабильность и создающим новые очаги напряжённости.
С точки зрения Ирана усиление присутствия США создаёт риски прежде всего в контексте безопасности и санкций. Иран рассматривает транспортные и транзитные маршруты в регионе как важный инструмент расширения своего экономического и политического влияния. После того как в ходе 44-дневной Карабахской войны Азербайджан освободил принадлежащие ему территории от армянской оккупации, Иран назвал открытие Зангезурского коридора своей «красной линией». Причина заключается в том, что поддерживаемые США альтернативные коридоры (под названием TRIPP) могут ослабить транзитную роль Ирана и вывести его за рамки региональных проектов. В результате Тегеран может склониться к более агрессивной дипломатической риторике, асимметричным мерам или к воздействию через региональных союзников, что усиливает напряжённость. Однако, протестные акции внутри страны в определённой степени вынудили Иран временно сделать шаг назад.
Как правило, усиление конкуренции между крупными державами ставит страны региона перед трудным выбором. Государства, стремящиеся сохранять баланс между США, Россией и Ираном, при склонении к одной стороне могут столкнуться с давлением со стороны другой. Такая ситуация способна углубить внутренние политические расколы, создать неопределённость во внешней политике и ослабить механизмы регионального сотрудничества. На сегодняшний день Азербайджан, возможно, является единственным государством в регионе, которому удаётся сохранять политический баланс. Азербайджанская Республика исторически не являлась государством, склонным к агрессии и созданию конфликтов, а лишь отвечала контрнаступлением на оккупацию.
Одним из рисков также является вероятность превращения региона в геополитический инструмент. Если транспортные коридоры и инфраструктурные проекты перестанут быть средством экономического сотрудничества и превратятся в арену соперничества крупных держав за влияние, это поставит под сомнение безопасность, устойчивость и экономическую эффективность проектов, а также увеличит риск возникновения потенциальных очагов конфликта. В итоге, усиление присутствия США в регионе, создавая в краткосрочной перспективе альтернативы и экономические возможности, в долгосрочном плане может привести к росту напряжённости с Россией и Ираном, углублению конкуренции между крупными державами и усилению геополитического давления на страны региона. Поэтому для сохранения региональной стабильности решающее значение имеют сбалансированная политика, инклюзивные механизмы сотрудничества и дипломатические рамки, способные управлять конкуренцией.

GSR: Какие преимущества может получить Азербайджан на фоне растущего участия США в регионе?

Тамилла Гулами: Рост участия США в регионе создаст для Азербайджан важные преимущества как в экономическом, так и в политическом и безопасностном измерении. Как отмечалось в предыдущих ответах, интерес США к транспортным коридорам, энергетическим и инфраструктурным проектам ещё более укрепляет геостратегическое положение Азербайджана и повышает его роль в региональных и глобальных процессах. Эти преимущества в основном связаны с доступом к инвестициям, усилением механизмов безопасности и возможностями интеграции в новые рынки.
Прежде всего, с точки зрения инвестиций активизация США в регионе открывает для Азербайджана значительные возможности. Американские компании и финансовые институты могут выступать потенциальными инвесторами в сферах энергетики, возобновляемой энергии, логистики, портовой инфраструктуры, цифровых технологий и транспорта. Такие инвестиции не ограничиваются лишь притоком капитала, но также создают условия для внедрения передовых технологий, управленческого опыта и международных стандартов. В результате может ускориться диверсификация экономики Азербайджана и повыситься конкурентоспособность ненефтяного сектора, поскольку сегодня стране необходимо осуществлять серьёзный, пусть и параллельный, переход от нефтяного сектора к ненефтяному. В любом случае регулирование мировых цен на нефть находится не в руках Азербайджана.
В сфере безопасности углубление сотрудничества с США также укрепит стратегические преимущества страны. Опыт США в области пограничной безопасности, защиты энергетической инфраструктуры, кибербезопасности и морской безопасности является важным ресурсом для Азербайджана. Это сотрудничество будет способствовать обеспечению безопасности ключевых энергетических и транспортных коридоров страны, а также повышению устойчивости к региональным рискам. Одновременно диалог с США в сфере безопасности усилит позиции Азербайджана в международной архитектуре безопасности.
Рост участия США в регионе расширяет и возможности Азербайджана по выходу на рынки. Углубление экономических связей с США и их партнёрами облегчит доступ азербайджанской продукции на более широкие и высокодоходные рынки. Особенно с учётом привлекательности роли Азербайджана в Срединном коридоре для США, укрепление позиций страны как важного узла между европейскими и азиатскими рынками приведёт к росту объёмов торговли и усилит перспективу превращения Азербайджана в региональный торговый центр.
Сотрудничество с Соединёнными Штатами положительно скажется и на международных позициях Азербайджана, а также на его дипломатических возможностях маневрирования. Для страны, проводящей сбалансированную политику между крупными державами, фактор США может сыграть роль дополнительной дипломатической поддержки, что создаёт возможности более гибкой защиты национальных интересов как на региональном, так и на глобальном уровне.
Таким образом, интерес США к региону предоставляет Азербайджану важные преимущества в виде роста инвестиционной привлекательности, укрепления механизмов безопасности и расширения доступа к международным рынкам. Эффективная реализация этих преимуществ зависит от проведения сбалансированной внешней политики, сохранения приоритета национальных интересов и применения гибкой стратегии в условиях региональной конкуренции.

GSR: В какой степени США рассматривают Азербайджан как ключевого стратегического партнёра на Южном Кавказе?

Тамилла Гулами: На текущем этапе США рассматривают Азербайджан не как единственного и исключительного стратегического партнёра на Южном Кавказе, но как значимого и функционального партнёра. Такой подход является частью более широкой стратегии США по обеспечению безопасности и геополитического баланса в регионе и направлен на укрепление безопасности, защиту энергетических и транспортных коридоров, а также на балансирование влияния других крупных держав.
Для США Азербайджан прежде всего важен благодаря своему геостратегическому положению. Расположенный между Каспийским бассейном, Чёрным и Средиземным морями, Азербайджан является одним из ключевых узлов региона в сфере энергетики и транспорта. Вашингтон рассматривает это положение как важный элемент архитектуры безопасности Южного Кавказа, особенно в контексте укрепления энергетической безопасности Европы. Реализуемые через Азербайджан энергетические проекты совпадают с политикой США по снижению зависимости от российского газа, что придаёт партнёрству стратегическое содержание. В сфере безопасности сотрудничество США с Азербайджаном носит практический и ограниченный, но целенаправленный характер. Оно включает обеспечение безопасности энергетической инфраструктуры, морскую безопасность, борьбу с терроризмом и защиту транзитных линий. США рассматривают Азербайджан не как союзника по НАТО, а как важного партнёра, способного внести вклад в региональную стабильность. Такой подход позволяет Вашингтону сохранять влияние в регионе без прямого военного присутствия. С другой стороны, США оценивают Азербайджан как балансирующего актора на Южном Кавказе. Азербайджан проводит сбалансированную внешнюю политику между Россией, Ираном, Турцией и Западом, что создаёт для США как возможности, так и ограничения. Возможность заключается в том, что Азербайджан не интегрирован полностью в орбиту какого-либо одного центра силы, что оставляет пространство для сотрудничества с США. Ограничение же состоит в том, что Азербайджан избегает глубоких военных союзов или соглашений по безопасности, которые противоречили бы его политике баланса.
Ещё одним фактором, влияющим на восприятие Азербайджана как стратегического партнёра, являются региональные конфликты и постконфликтная реальность. США выступают за долгосрочную стабильность в регионе и понимают, что Азербайджан является ключевым игроком в этом процессе. Однако, Вашингтон также стремится избежать обострения противостояний и поэтому проводит осторожную и сбалансированную линию в отношениях с Баку. С точки зрения балансирования влияния других держав Азербайджан имеет стратегическое значение для США, особенно учитывая его соседство с Ираном и отсутствие полной интеграции в сферу влияния России. США видят потенциал в расширении своего присутствия в регионе через Азербайджан для ограничения влияния как России, так и Ирана, однако предпочитают делать это не в формате открытой конфронтации, а посредством экономических, дипломатических и институциональных инструментов.Таким образом, США рассматривают Азербайджан как ключевого, но не эксклюзивного стратегического партнёра на Южном Кавказе. Глубина этого партнёрства остаётся динамичной и зависит от региональной стратегии США, динамики соперничества между крупными державами и курса сбалансированной внешней политики Азербайджана.
Отношения между США и Азербайджаном носят не фиксированный и неизменный характер, а скорее динамичный и контекстуально обусловленный. По мере роста приоритетности региона для Вашингтона, будь то в сфере энергетической безопасности, транспортных коридоров или ограничения влияния других держав, сотрудничество может становиться более активным и многоплановым. В случае же смещения внимания США к другим регионам уровень взаимодействия может относительно снижаться. Если конкуренция между крупными державами перейдёт в острую фазу конфронтации, Вашингтон может ожидать от Баку более чёткой позиции, что потенциально вступит в противоречие с политикой баланса Азербайджана. В таких условиях партнёрство либо будет ограничено более осторожными рамками, либо сосредоточится на отдельных направлениях. В результате отношения США и Азербайджана формируются не как жёсткий стратегический блок, а как гибкая модель партнёрства, периодически усиливающаяся или ослабевающая в зависимости от региональных и глобальных геополитических условий. Эта модель предоставляет обеим сторонам пространство для манёвра, однако сохраняет структурную изменчивость глубины взаимодействия и пока ограничивает формирование долгосрочных стратегических обязательств.

GSR: Какие экономические преимущества может принести Азербайджану сотрудничество с США?

Тамилла Гулами: Сотрудничество с США, безусловно, может принести Азербайджан значительные, многоплановые и долгосрочные экономические преимущества. Эти преимущества в первую очередь связаны с развитием энергетического сектора, расширением транзитно-логистических возможностей страны и привлечением прямых иностранных инвестиций. Энергетический сектор является одним из ключевых экономических столпов сотрудничества. США на протяжении многих лет оказывают политическую и институциональную поддержку выходу энергетических проектов Азербайджана на международные рынки. Такое взаимодействие обеспечивает устойчивость добычи и экспорта нефти и газа, одновременно способствуя укреплению энергетической безопасности Европы. Кроме того, участие американских компаний и финансовых институтов способствует повышению прозрачности в энергетическом секторе, улучшению стандартов управления и более эффективному распределению рисков.
В последние годы сотрудничество с США открывает новые возможности и в сфере возобновляемой энергетики, энергоэффективности и «зелёного перехода», что способствует диверсификации энергетической стратегии Азербайджана.
С точки зрения транзита и логистики взаимодействие с США укрепляет геоэкономическое положение страны. Стратегия США по обеспечению безопасности и диверсификации глобальных торговых маршрутов усиливает роль Азербайджана в коридорах Восток–Запад и Север–Юг. Поддерживаемые США инфраструктурные проекты и логистические инициативы способствуют превращению Азербайджана в важный транзитный центр между Европой и Азией. Это приносит экономические выгоды в виде роста транзитных доходов, развития транспортного сектора и создания новых рабочих мест в смежных сферах.
С точки зрения инвестиций сотрудничество с США имеет особое значение. Американские инвестиции, как правило, носят долгосрочный, технологически ориентированный характер и сопровождаются институциональными реформами. Они охватывают не только энергетику и транспорт, но и информационные технологии, сельское хозяйство, финансовые услуги и промышленность. Присутствие американских инвесторов повысит международную репутацию инвестиционного климата Азербайджана и служит положительным сигналом для других западных инвесторов. Особенно значительным может стать вклад таких инвестиций в восстановительные работы в Карабахе после 30 лет оккупации. В целом сотрудничество с США является важным фактором ускорения экономического роста, содействует диверсификации экономики и углубляет интеграцию Азербайджана в глобальную экономическую систему. Модернизация энергетического сектора, полная реализация транзитного потенциала и привлечение качественных инвестиций укрепят долгосрочную экономическую устойчивость страны и её позиции в региональной конкуренции. Для государства, пережившего десятилетия войны, занять достойное место в новом мировом порядке имеет особое значение.

GSR: Какие политические риски может создать для Азербайджана усиление влияния США? (Возможное давление на другие политические процессы и расширение роли американской инфраструктуры)

Тамилла Гулами: Помимо позитивного влияния США в регионе, усиление влияния Азербайджана, в частности, создает определенные экономические возможности и возможности в сфере безопасности, но это диктует необходимость не игнорировать ряд политических рисков для нашей страны. Эти риски в основном связаны с возможным давлением на внутреннюю политику через собственные агентские сети, косвенным влиянием на процесс принятия решений и расширением политической роли через инфраструктурные проекты США. Эти риски особенно чувствительны, поскольку Азербайджан стремится проводить сбалансированную и многовекторную внешнюю политику.
В первую очередь, следует отметить риск возможного давления на внутреннюю политику. На протяжении многих лет во внешней политике США в качестве актора выдвигались вопросы демократии, прав человека и управления. Активное влияние Соединенных Штатов увеличивает вероятность того, что эти вопросы будут подниматься более активно в двусторонних отношениях. В некоторых случаях это можно рассматривать как прямое воздействие на внутренние политические процессы, усиление требований к реформам и повышение роли внешних факторов в формировании политической повестки дня. Такое давление может привести к расколу общественного мнения и геополитическим последствиям внутриполитических дебатов.
Увеличение роли США в экономических и инфраструктурных проектах может вынудить Азербайджан к более тесной координации с США в определенных областях. В частности, по мере роста влияния США в стратегически важных транспортных коридорах, энергетической инфраструктуре и цифровых сетях, необходимо учитывать внешние интересы при принятии политических решений, связанных с этими проектами, что может ограничить возможности национальной политики в долгосрочной перспективе.
Расширение инфраструктурной роли США также создает политические риски в отношениях с другими державами региона. Несомненно, Россия и Иран будут рассматривать возросшую роль США в стратегической инфраструктуре Азербайджана как угрозу своим собственным интересам. Это может осложнить политику регионального баланса Азербайджана и усилить политическое и дипломатическое давление с различных направлений. Конечно, это риски мы оцениваем, и поэтому в внешней политике Азербайджана могут возникнуть некоторые пробелы. Наша страна испытывает давление от соседей, но враждебность никому не приносит пользы.
Поэтому я считаю, что, помимо этого, следует учитывать и влияние сближения с США на вопросы внутренней легитимности. Поддержка и критика со стороны США могут по-разному интерпретироваться внутренними политическими деятелями и стать инструментом политической борьбы. Это может привести к актуализации темы иностранного влияния во внутриполитическом дискурсе, а в некоторых случаях к ослаблению интереса к государственной политике. Поэтому правительство должно проводить реформы в управлении, предпринимать шаги по решению внутренних проблем, чтобы избежать возможных пробелов.
Главная задача для Азербайджана это поддержание баланса с другими партнерами при одновременном углублении сотрудничества с Соединенными Штатами. Чрезмерное расширение роли США может создать риск того, что Азербайджан будет восприниматься как независимый и сбалансированный игрок, а также как часть определенных геополитических блоков.
Однако США, которые выступают за стабильность и мир в регионе и парафировали Мирное соглашение между Арменией и Азербайджаном, пока не заинтересованы в изменении этого курса. Управление этими рисками зависит от того, будет ли Азербайджан продолжать прагматичную, сбалансированную и основанную на национальных интересах внешнюю политику, а также сохранять влияние иностранных факторов в рамках институциональных механизмов.

GSR: Как это изменение в стратегии США может повлиять на баланс сил между Азербайджаном, Арменией, Турцией, Россией и Ираном?

Тамилла Гулами: Наблюдаемый поворот в региональной стратегии США, особенно более активное участие через транспортные коридоры, энергетическую безопасность и институциональные механизмы влияния, обладает потенциалом серьёзного воздействия на баланс сил в Южном Кавказе и прилегающем регионе. Эти изменения постепенно переводят регион от однополюсной или двухполюсной модели влияния к многополярной структуре и усиливают роль США в этой системе.
В результате существующий баланс между Азербайджаном, Арменией, Турцией, Россией и Ираном формируется заново в новых условиях. Для Азербайджана поворот в стратегии США расширяет возможности маневра. Возрастающая роль США укрепляет альтернативные каналы партнёрства Азербайджана перед Россией и Ираном и даёт Баку больше гибкости в проведении внешней политики. Это усиливает инициативную позицию Азербайджана в региональных проектах и превращает его в незаменимого игрока в сфере энергетики и транзита. Одновременно фактор США укрепляет позиции Азербайджана в регионе не только как военной силы, но и как актора, опирающегося на экономическое и дипломатическое влияние.
Для Армении активизация США создает возможность в определенной степени диверсифицировать геополитические зависимости. Особенно в преддверии выборов в июне 2026 года одним из решающих моментов для Пашиняна является то, что архитектура безопасности и политика, которая долгое время была в основном связана с Россией, может быть относительно сбалансирована на фоне растущего внимания со стороны США. Хотя это расширит внешнеполитический маневр Армении, одновременно существует высокая вероятность более чувствительной и рискованной ситуации в отношениях с Россией. В то же время, усиление роли США на Южном Кавказе расширяет возможности выбора для Армении, однако этот выбор сопряжен с серьезными внутренними и внешними политическими рисками.
Турция является одним из важнейших косвенных бенефициаров стратегии США в региональном балансе сил. Использование США большего количества экономических и институциональных инструментов в регионе увеличивает роль Турции в сферах транспорта, энергетики и безопасности. В этих условиях Турция может согласовать свое сотрудничество с Соединенными Штатами со своими претензиями на региональное лидерство и укрепить свой статус главной связующей страны на Южном Кавказе. Это увеличивает вес Турции, как члена НАТО и региональной державы, и превращает ее в один из главных столпов многополярного баланса в регионе.
Изменение стратегии США в отношении России явно создает риск сужения сферы влияния. Поддержка США альтернативных маршрутов, энергетических проектов и институциональных механизмов ослабляет традиционную доминирующую роль России на Южном Кавказе. Но Россия может проводить более активную, а иногда и более жесткую политику для защиты своих позиций. В результате России придётся занять более реактивную позицию в региональных процессах, что может привести к относительным изменениям баланса сил.
С точки зрения Ирана, усиление роли США вызывает в основном озабоченность в плане безопасности и транзита. Расширение присутствия США в регионе сузит геополитическое пространство для маневров Ирана и ограничит его роль в региональных проектах. В частности, альтернативные транспортные коридоры, поддерживаемые США, призваны ослабить транзитный потенциал Ирана и исключить его из региональных экономических процессов. Это может подтолкнуть Иран к более осторожной, но иногда и более жёсткой позиции.
В целом, этот поворот в стратегии США децентрализует баланс сил в регионе и усиливает тенденцию к многополярности. Ни один субъект не остаётся в полностью доминирующем положении, вместо этого разные державы делят своё влияние в разных областях. В этом новом балансе США действуют непосредственно как гегемон, выступая в качестве силы, формирующей правила и отношения. Эта ситуация создает больше пространства для маневра в странах региона, но также влечет за собой риск усиления конкуренции и неопределенности. Таким образом, усиление роли Соединенных Штатов меняет баланс сил в Южном Кафказе и окружающем регионе в сторону более сложной, но многополярной структуры, предлагающей больше вариантов.

От лица GSR выражаем глубокую признательность Тамилле Гулами за предоставленное интервью и любезное предоставление своих ценных экспертных оценок.

https://sr-center.info/en/news/-is-the-us-changing-the-game-through-partnership-and-strategic-influence

https://sr-center.info/en/news/-us-strengthens-its-presence-through-transport-corridors-tamilla-gulami-part-2

SR-CENTER.INFO