Politoloqdan Tehrana mesaj: Azərbaycanın milli maraqları təzyiq vasitəsi ola bilməz – ANAR İSAYEV şərh edir
İranın Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə kimi qiymətləndirilən addımları ölkənin suverenliyi, milli maraqları və regional təhlükəsizlik baxımından ciddi suallar yaradır. Tehran bu cür yanaşmalarla hansı siyasi məqsədləri güdür və rəsmi Bakı Azərbaycanın müstəqil qərarvermə hüququna yönələn təzyiqlərə qarşı hansı qəti addımları atmalıdır?
İranın Azərbaycanın daxili proseslərinə təsir göstərmək cəhdlərinin arxasında hansı siyasi və geosiyasi məqsədlər dayanır və bu yanaşma iki ölkə arasında qonşuluq münasibətlərinin prinsiplərinə nə dərəcədə ziddir?
Siyasətçi Anar İsayev Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, İranın Azərbaycanın daxili proseslərinə təsir göstərmək cəhdləri, əgər konkret faktlarla təsdiqlənərsə, təkcə ikitərəfli münasibətlər məsələsi deyil, həm də Azərbaycanın suverenliyi və Cənubi Qafqazda regional təhlükəsizlik baxımından ciddi problemdir.
Heç bir dövlət qonşusunun xarici siyasətinə istiqamət vermək, onun müstəqil qərarlarını dəyişdirmək və milli maraqlarını öz geosiyasi hesablamalarına tabe etdirmək hüququna malik deyil.
Anar İsayevin fikrincə, Tehranın bu yanaşmasının arxasında bir neçə strateji amil dayanır: “İlk növbədə, İran Cənubi Qafqazda dəyişən güc balansına və Azərbaycanın artan regional nüfuzuna öz maraqları prizmasından yanaşır. Azərbaycanın Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyi, Türk dünyası ilə əlaqələrinin genişlənməsi, Orta Dəhlizin inkişafı və Naxçıvanla nəqliyyat bağlantılarının gücləndirilməsi İranın regional təsir imkanları ilə bağlı narahatlıqlarını artırır. Ona görə də Tehran bu proseslərdə özünün geosiyasi mövqelərinin zəifləməsinin qarşısını almağa çalışır”.
Başqa mühüm amil Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət yürütməsidir. Bakı öz tərəfdaşlarını və əməkdaşlıq istiqamətlərini milli maraqları əsasında müəyyənləşdirir. İranın bu seçimlərə təzyiq yolu ilə təsir göstərməyə çalışması isə suveren bərabərlik və daxili işlərə qarışmamaq prinsipləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Qonşuluq münasibətləri qarşılıqlı hörmətə əsaslanmalıdır; dini, tarixi və mədəni yaxınlıq heç bir halda siyasi müdaxilə üçün əsas ola bilməz.
Rəsmi Bakı necə davranmalıdır?
Anar İsayev hesab edir ki, Azərbaycan yalnız diplomatik xəbərdarlıqlarla kifayətlənməməli, eyni zamanda emosional və tələsik qərarlardan da çəkinməlidir.
“İlk növbədə, müdaxilə hesab edilən hər bir hadisə faktlarla sənədləşdirilməli, hüquqi qiymətləndirilməli və İran tərəfinə konkret tələblər təqdim olunmalıdır. Təkrar hallar baş verərsə, məsələ beynəlxalq təşkilatların gündəliyinə çıxarılmalı, Azərbaycanın suveren hüquqlarının pozulması ilə bağlı müvafiq beynəlxalq hüquqi mexanizmlər işə salınmalıdır.
Bununla yanaşı, dövlət xarici təsir əməliyyatlarına, qanunsuz maliyyələşməyə, kiberhücumlara və digər təhlükələrə qarşı təhlükəsizlik tədbirlərini gücləndirməlidir. Bu tədbirlər qanun çərçivəsində həyata keçirilməli, vətəndaşların hüquq və azadlıqları qorunmalıdır. İqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin şaxələndirilməsi, beynəlxalq tərəfdaşlıqların genişləndirilməsi də Azərbaycanın xarici təzyiqlər qarşısında dayanıqlığını artıracaq”, – deyə o bildirib.
Anar İsayevin fikrincə, əgər sənədləşdirilmiş müdaxilə cəhdləri diplomatik xəbərdarlıqlardan sonra da davam edərsə, Bakı mütənasib siyasi və hüquqi tədbirlərə əl ata bilər. Müəyyən əməkdaşlıq formatlarının yenidən nəzərdən keçirilməsi, məsul şəxslərlə bağlı diplomatik tədbirlər və beynəlxalq hüquqi prosedurlardan istifadə bu vasitələr sırasında ola bilər. Əsas məsələ cavab tədbirlərinin konkret faktlara və hüquqi əsaslara söykənməsidir.
Azərbaycanın mövqeyi bu istiqamətdə qəti və birmənalı olmalıdır: qonşuluq münasibətləri mümkündür, lakin suverenlik hesabına deyil. Bakı İranla dialoqu davam etdirməli, ancaq özünün müstəqil qərarvermə hüququnun müzakirə mövzusu olmasına imkan verməməlidir.
“Güclü diplomatiya, hüquqi prinsipiallıq, milli təhlükəsizlik və iqtisadi müstəqillik Azərbaycanın belə təzyiqlərə qarşı ən təsirli müdafiə vasitələridir. Məqsəd qarşıdurmanı dərinləşdirmək deyil, hər hansı müdaxilənin nəticəsiz qalacağını göstərmək və regionda qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətləri təmin etməkdir”, – deyə o bildirib.
Şərh yaz
